20.11.14

Morgunsól í Havn


Í morgun fóru flestu út í tún við myndatóli at goyma løtuna, tá sólin reis úr Nólsoynni millum Skúvafjall og Líðarfjall, og skein á alla verðina. Í hvussu er verðina í Havn í morgun.





Miðvikumentan


Í dag var dagur í viku, mitt í Havn. Tað var miðvikumentan. Ikki tí at kommunalið hevur steðgað Skansaætlanini, nei tú, tað er miðvikumentan, har fólkið savnast til upplivingar á óvæntaðum støðum. Í Steinprenti eru vestmenningurin Jonhard Mikkelsen og tey á Sprotanum komin til Havnar við tveimum feskum yrkingasøvnum.


Meðan Hanni Bjartalíð og Tóroddur Poulsen standa frammi, greiðir Jonhard frá um søvnini Opus 6 hjá Peturi Pólson og Oktoberbløð í fallandi sól hjá Oddfríða Marna Rasmussen. Fyrst spælir og syngur Benjamin Petersen, meðan Petur og vit onnur lurta við andakt í hvíttaðu hølunum hjá Østrøm.


Áðrenn teir lósu úr hvør sínum nýggja savni, dystaðust teir lystiliga við at lesa úr eldri søvnum hjá hvørjum øðrum, og at hugleiða um vátligar løtur í Mimir og øðrum ørminniligum støðum. Stuttlig framløga og ikki sørt av einum ertandi duelli eisini.


Petur hevði elektro fylgispæl afturvið dramatiska upplestrinum úr gjøgnumkomponeraðu æðrasymfoniini Opus 6. Umframt Benjamin á elgittar og pedalar, medvirkaði eisini Knút Háberg Eysturstein við gólvsettum ljómborði. Sterk og vælvirkandi ljóðmynd afturvið upplestrinum, sum lýsti en tystan desperado í turrari oyðimørk. Serstakliga sterkt. Kanska sterkari enn nakrantíð. Petur bað undirfundiga tey møttu um umbering fyri at hava verið so aktivur í ár, og Oddfríður greiddi frá, tá sovorðin herindi komu á hann, at úrslitið var hetta fikkusavnið, sum uttan órógvandi millumheiti og yvirskriftir taldi 56 hugvekjandi blaðsíður, sum hann læs úr uttan fylgispæl, beint fram við turrisligari dygd og ongum sneisaørindum. Frálíkt. Í søvnini fekk eg eina deiliga heilsan frá báðum. Takk!


Knút greiddi frá, at hann var liðugur at lesa musikkvísund og hevði granskað Regin Dahl. Úr savninum Óttukvæði (1955) hevði Knút sett lag til eina av frálíku yrkingunum Eg eigi tað. Eg trúgvi ikki mínum egnu oyrum. Nýtt frá Regini Dahl eitt novemberkvøld mitt í viku mitt í Havn.


Og so niðan í Stoffalág til Elina Heinesen, sum undir heitinum F'ljóð hevur stovukonsert í heiminum, har ikki er málað síðani 1975, sum hon segði og fekk okkum øll at kenna andan av foreldrunum, Jens Paula og Maud, ikki minst við upplesturi úr Tí Gátuføra kærleikanum (1986), har Elin valdi eina yrking, sum letur seg temja av yrkjaranum. Heimligt, ektað og stuttligt.


Við ljósablágrøna Jóanesi Kristiansen í baksýni kom Kári P fram á gólv og hevði eina framúr framførðslu við støði í Vælferðarvísum (1978), Hinumegin Ringvegin (1991) og singleplátuni, hann gjørdi saman við Per Nyholm Debess í Føroyahúsunum í Keypmannahavn í 1973. Klassikarin Ringluríma varð skrivaður í upptøkurúminum í 20 minuttir, Skygni í mest sum átta ár, Andvera varð skrivaður á praktikkskeiði á Sankt Hans í Roskilde og aðrar áhugaverdar upplýsingar komu fram, mitt á stovugólvinum. Lívsins óbetaliliga nærvera.


Eftir lokna konsert, kaffi, prát og smákøkur, møti eg Martin Joensen í trappunum í Stoffalág. Í tí sama letur telefonin meg vita, at nú komu eini boð. Tað er ein dani í Bagsværd, sum leitar eftir upplýsingum um langabbabeiggjan, Henry Ette (1872-1937) og Google hevur leitt hann til henda blogg, sum ummrøður Ettesa Brúgv á fløguni Kvøld, sum eg einaferð ummælti undir heitinum Plátumeistarin. Hann var fiskaútflytari, føddur í Keypmannahavn, men búði 25 ár í Vestmanna, har hann skrivaði De tørlagte Færøer og Spiritussmughandelen. Tað er eftir honum at gamla brúgvin í Vestmanna varð nevnd Ettesa brúgv. Restin er ein sangur. Inst í sjálvum sær er lívið ein ringluríma. Eitt líka so undarligt sum sjálvsagt miðvikukvøld. Her mitt í Havn.




17.11.14

Land Rover í Kirkjubø


Í Roykstovuni í Kirkjubø í kvøld hitti eg Brian Cottam, Jane Cloete og Dan Delaney, ið eru trý av níggju fólkum, sum vitja her og eru knýtt at bretsku lýsingastovuni Redwood. Lýsingastovan, ið heldur til mitt í London, hevur hópin av stórum kundum, teirra millum Land Rover, sum í hesum føri er ordragevandi kundi.


Tey trý komu higar fríggjadagin og hini seks løgdust afturat í dag. Hóast tey arbeiða fyri ymsar fyritøkur, eisini free lance, er felagsnevnarin Land Rover, sum hvørt ár gevur út stóra lívstílsblaðið Onelife. Umframt snøggu pappírsútgávuna gera tey eisini talgildar útgávur til iPad og aðra tøkni við filmi og reportasjum frá eksotiskum londum, nú eisini Føroyum. Søgan niðanfyri er úr Wales.


Lýsingastovan Redwood sigur, at við árliga tíðarritinum, skapa tey søgur um og fyri fólk, ið eiga ein Land Rover: 'developing brand stories that build customer relationships'. Útgávan Onelife, sum hevur vunnið fleiri virðislønir, sýnir nýggjastu modell og finnur ósagdar søgur úr eksotiskum londum. Attraktivu útgávurnar, sum ikki eru til sølu, men fara beint til Land Rover eigarar, verða prentaðar í 500.000 eintøkum í 31 londum, so sum Kina, USA, Russlandi, Týsklandi og Bretlandi.


Tað var Jóhan Mortensen, ið beyð mær at hitta tey trý til eitt prát og ein góðan bita í Roykstovuni í Kirkjubø.


Í tjóðbúnað tók bóndin, Jóannes Patursson, ímóti og greiddi livandi frá um kirkjuna, Múrin og garðin í katólskari tíð, eftir trúbótina og heilt upp til okkara dagar. Ein hugtakandi móttøka, ikki minst tí, at hetta hvørki er savn ella matstova, men bóndagarður í livandi brúki, mitt í verðini meðan brimið brýtur.


Jane Cloete, sum er leiðandi ritstjóri í Redwood, var púra burtur í øllum søgunum hjá Jóannesi í hesum hugtakandi kørmum. Sjálv er hon úr Suðurafrika, vaks upp í Bloemfontein undir apartheidstýrinum, har ikki var loyvt at tosa um Mandela og skilnaðin millum svørt, hvít og onnur, hóast bæði foreldrini vóru lærd, pápin sakførari og mamman bókavørður. Sum vaksin í Cape Town fekk hon lukkutíð einaferð til uppgávu at heiðra Nelson Mandela í matstovuni í fangahúsinum á Robben Island. - Hann var ein fantastiskur maður, men familjan og tey nærmastu misnýttu hansara navn, sigur Jane avgjørd og er bilsin av, at vit kenna so nógv til Suðurafrika og enntá hava ein Boaratátt á føroyskum. - Men í dag er støðan ring í Suðurafrika, tí har er so nógv korrupsjón millum leiðandi politikarar, sigur Jane, sum fyri fimm árum síðani flutti til London at arbeiða hjá Redwood.


Seinasta innskot er av vegginum inn til kaffiborðið. Har hevur Jóhan funnið eina mynd av Sigert í Kirkjubø (1869-1931), sum íslendski Karl Einarsson (1897-1972), Dunganon, gjørdi í Bordeaux í 1924. Sigert ferðaðist dúgliga í Sibiria, hevði stórar tankar um skúla fyri ungar menn í heilsugóðum grikskum umhvørvi og var væl í øgn við Dunganon, greivan av Sankta Kilda, sum eina tíð búði í Havn. Á bakrammuna er heft yrking hjá Dunganon til Sigert, dagfest 1933 í Bruxelles. Hon endar hesa sjáldsomu uppliving við spennandi Land Roverferðafólki í Kirkjubø.


16.11.14

Jólasøga (227 orð)


Hesa tíðina fellur heystbrúna leyvið av trøunum og rekst natúrligvís í túninum. Eitt gott litspæl, nú summarið bert er í minninum. Í dag fór eg út á terassuna at kveistra nøkur brún bløð, sum seinastu dagarnar hava ligið samanrullað á regnvátu brettunum. Sum sigarbløð, rullaði innanlærs hjá ungmoyum í Karibia, og sum nú bara rulla í ráføroyskum vindi úr ymsum heraðshornum millum fjals og fjøru. Men bíða nú, beint sum kveisturin skuldi raka bløðini, kom ein hvirla og eg varnaðist, at hetta var tyngri enn krúllaða gulbrúna leyvið. Hetta var fast í skapi, líkasum skorið úr viði og telgt til eitthvørt hugfarsligt endamál nú adventin er í væntu. Grannkongul, kanska? Ein av hesum at seta í jóladekorasjónir við grønum granni, reyðum silkibandi og hvítum ljósi at hugna um í stovuni, meðan eimurin frá ræsta kjøtinum leggur seg upp á rútarnar og rennur niður, meðan húskið klippur reyðhvit hjørtu. Eitt útvarpslurt skróvar í tí fjara, og eg hoyri um rækjur og aðrar feitar sakir. Mín sann um tað ikki er Rás tvey, sum sendir frá tretivu ára konsert hjá Frændum. Og í meðan eg fari eftir hundaposanum, sum Meta og Heðin so hegnisliga settu upp herfyri, ja beint herfyri, fyri hundaeigarum, sum brúka gøturnar á Tórsbyrgi, ið so vakurt knýta býlingin millum bý og haga, so yrki eg víðari, tá sangurin er liðugur. Í einum túni liggur lorturin brúni...


15.11.14

Ferðandi fótbóltsfepur


Vit vunnu á Grikkalandi, siga tey so ovurfegin úr Pireus. Býnum, sum danir stava Piræus og bretar Piraeus. Og mín sann skrivar Verdens Gang úr Noregi um færøysk borteseier over Hellas. Hvussu munnu norsku skúlabørnini finna til Hellas á summri? Og tey italsku til Monaco di Bavaria, sum onnur kalla München? Á verðin, verðin, sum hon hevur nógv nøvn niðri á londum.


Nei, einki er sum fótbóltur at lofta heimsins londum og loysa upp fyri snævurskygdum klandri á heimrustini, hvørt eitt land skal eita og stavast so og ikki so, tí hin alvaldi hevur sagt, at alt er einnevnt og ikki til diskusjón. Mín sann, um ikki fótbóltur kann loysa upp fyri hesum heimføðiskapi.


Í september 2005 vóru vit í Sousse í Tunis og skuldu leiga bil og koyra til Djerba, gjøgnum saltoyðuna, ið verður rópt Djevulsins grýta, og til starwars býin Tataouine. Avgreiðslan var í einum trongum skoti í ferðafólkabýnum og sølumaðurin hevði heilt vist verið lýstur sum armenskur seyðatjóvur í føroyskari krimisøgu. Men tá hann sá grøna passið úr Føroyum, hugdi hann stjørnuoygdur upp á okkum og fortaldi ovurfegin um eina franska sending um Føroyar, sum hann hevði sæð í gjárkvøldið, og ynskti av heilum hjartað at vit vunnu á Fraklandi. Vit fingu bestu tænastu og eina minniliga ferð.


9. september 2011 er staðurin Elektra í Texas: Í evarska lítlu Texasbygdini Elektra keyptu vit bensin í morgun. James Fanning spurdi, um vit vóru týskarar. ‘Nei,’ søgdu vit. So helt hann fram og spurdi, um vit vóru eysturríkarar, svenskarar ella danskarar? ‘Ja, á ein hátt, men nokk so langt longuri norðuri í Atlantashavi, úr Føroyum.’

‘Wawu,’ sigur hann. ‘Eg havi ongantíð skilt at tit fara til frívilliga spanking hjá heimsins størstu, Italia, Týsklandi og Fraklandi.’

James veit alt um fótbólt og tann vegin veit hann eisini alt um Føroyar. Verðin er løgin. Onkuntíð er hon stór, men ofta er hon so lítil at hon kenst heimlig hjá okkum øllum, allastaðni, at vera í.


30. september 2011 er staðurin Solvang í California: Hurð um hurð við matstovuna Vikinggarden, sum hevur storkin á takinum, selur jødiski Steve Druian bøkur og heilsuvørur. Hann fylgir væl við í fótbólti og veit alt um føroyska landsliðið og tey føroysku lið, sum hava spælt móti Ísrael. Eisini um flogferðina hjá franska landsliðnum við einum svenskum flogfari til Føroya. Fleiri ferðir hava vit varnast at er tað nakað, sum úti í heimi er eitt tjóðarsavnandi føroyskt brand, so er tað fótbóltslandsliðið. Og mitt í fótbóltsprátinum leggur Steve Druian fram einasta atlas í bókabúðini - tað hjá HarperCollins, sum skal koma á føroyskum um skamma stund. Verðin, verðin. Ikki er hon stór.

Fótbóltur og Føroyar eru ikki bara bókstavarím. Tey eru veruliga the finest festival brew. Gevið fótboltslandsliðnum alla ferðavinnukontuna. Eingin skapar føroyskt fokus sum fótbóltslandsliðið. Einki annað enn tað, dryppar á øll føroysk ferðandi.

14.11.14

Geytin 2014


Tá tilmeldingarfrestin var úti á midnátt týskvøldið varð greitt, at í ár fara sekstan føroyskir stuttfilmar at kappast um Geytan og Áskoðaravirðislønina. Í báðum førum verða vinnararnir funnir og kunngjørdir á Filmskvøldinum, sum verður í Norðurlandahúsinum 11. desember.

Hóast forhondsfráboðanin ikki sigur nakað um góðskuna, so er at fegnast um, at í ár eru tveir filmar fleiri enn í fjør og ikki minst, at heilt nýggj nøvn síggjast á listanum við nýggjari føroyskari filmslist.

Kravið til stuttfilm er í hesum føri er, at hann er føroyskur og í mesta lagi er hálvan tíma. Øll árini hevur dómsnevndin hildið seg til tey trý metingarvirðini søga, filmisk frásøgusnildi og handverk. Føroyski stuttfilmurin kann vera spælifilmur, listafilmur, tónleikafilmur, heimildarfilmur ella annað eksperimenterandi slag, tó ikki lýsingafilmur. Longsti filmur, sum er komin inn til kappingina í ár, er 30 minuttir og hin stytsti er undir tríggjar minuttir.


Tað er Norðurlandahúsið, ið letur Geytavirðislønina, sum er 25.000 krónur, saman við einari Geytastandmynd, sum Astrid Andreassen og David Geyti hava gjørt. Formaðurin í dómsnevndini handar virðislønina og standmyndina og lesur grundgevingina. Tórshavnar kommuna letur Áskoðaravirðislønina á 15.000 krónur. Áskoðarin, sum møtir til Filmskvøldið í Norðurlandahúsinum, fær ein atkvøðuseðil og sleppur at gera av, hvør fær Áskoðaravirðislønina, sum forkvinnan í Mentunarnevnd Tórshavnar kommunu, Helena Dam á Neystabø, handar.

Í Geytadómsnevndini sita Birgir Kruse, sum er formaður, og nevndarlimirnir eru Sif Gunnarsdóttir, stjóri í Norðurlandahúsinum, Jan B. Jørgensen, Klippfisk, Marjun Niclasen, Tórshavnar kommuna, og útlendski nevndarlimurin í ár er Silje Engeness úr Trondheim í Noregi, har hon stjórnar altjóða filmsstevnuni Kosmorama.

Teir báðir Geytavinnararnir higartil eru Sakaris Stórá í 2012 og Dávur Djurhuus í 2013.



12.11.14

Heðin lesur í Tórsbyrgi


Í kvøld varð skipað fyri kaffi og upplesturi úr nýkomnu yrkingasøvnunum hjá Heðini M. Klein (f.1950), Afturljóð og Tala tú eisini. Upplesturin var í Orkulonini, sum bleiv felagshús, tá teir báðir rísastóru gomlu ketlarnir frá 1976 vórðu skiftir út við ein pinkulítlan nýggjan. Henda tekniska útskifting elvdi til meir enn ein fermetur av plássi fyri hvørt av teim 36 húsum í Tórsbyrgi, har Heðin býr í nummar átta. Ein góð íløga til felags trivnað.


Afturljóð er eitt breitt úrval av yrkingum eftir Heðin Klein frá teimum farnu 45 árunum. - Yrkjarin gjørdi sum nítjan ára gamal hol í sjógv við savninum Væmingar og vaggandi gjálv, og líka síðani hevur hann gjørt vart við seg innan føroyskan skaldskap við sínum gløggu og sermerktu yrkingum, sigur forlagið Mentunargrunnur Studentafelagsins. - Afturljóð vísir, at tað bæði er ein samanhangandi tóni, eitt málsligt og skaldsligt nærlagni og mennandi fjølbroytni frá tí fyrsta til tað seinasta savnið.


Tala tú eisini er heitið á nýggja savninum, har Heðin tulkar og týður Paul Celan (1920-70) úr týskum. Celan telist millum merkisverdastu yrkjarar í tjúgindu øld, og Heðin hevur áður givið yrkingar hjá honum út á føroyskum. Tala tú eisini er eitt spennandi úrval við einum eftirmæli, har Heðin greiðir frá lívinum hjá yrkjaranum, hansara skaldskapi og nemur við spurningin at flyta týskt mál yvir í føroyskt.


Paul Celan var av jødiskum fólki í Czernowitz, sum tá var í Rumenia. Foreldrini vórðu myrd av nasistunum undir krígnum, men Celan hóraði undan í eini arbeiðslegu. Stutt eftir krígslok slapp hann til Fraklands, og seinni varð hann lektari í týskum bókmentum í París. Celan var upprunaliga ávirkaður av modernistiskum ráki í eystur- og miðeuropeiskum skaldskapi og eisini av franskari surrealismu, men tað var serliga tann nasistiska týningin av jødum, sum meira og meira gjørdi vart við seg í skaldskapinum. Celan vónaði, at tíðin kundi lekja hetta sár, men soleiðis var ikki, og í 1970 druknaði hann seg í Seinen.

- Við týðingunum hjá Heðini Klein hava vit fingið heimsbókmentir á hægsta støði á føroyskum, sigur Mentunargrunnur Studentafelagsins. Bárður Jákupsson gjørdi permuna eins og í øllum hinum søvnunum.


Eftir hesi bæði søvnini, læs Heðin serstakliga vælupplagdur fyri Tórsbúgvum nýggju yrkingina Tað orðið, sum er eitt tyssi í fleiri pørtum. Her verða triði og fjórði partur endurgivnir:

TAÐ ORÐIÐ 3

Gev mær tað bratta
og beinvaksna orðið
gev mær glerpípuna í gjónni og tindin
tornini og spírið
sum raðar
upp í hæddirnar
gev mær drangin og stakkin
sum dagar móti luftini
forbergið og trøllkonufingur
mastrina og askin
og gloym hvørki vatn- ella eldgosið
meina mær ikki heldur
eldsúluna ella skýstólpan
at lýsa fyri fótinum
á degi
sum nátt
Og tað krókuta
krøkta
tað kúluta og hvokna
gev mær trøini í Føroyum
ta vindgosnu greinina
har hvirlurnar koma rangar
klivplantuna
gev mær tarmarnar og vilini
gev mær snúðurin í dansinum
sum brýtur ringin og brýtur hann aftur
gev mær fløkjustampin
í skúri og skalla
streymkrakið og íðuna
gev mær skiftistreymin
gev mær dráttin í alinum
sum dregur á bæði
gev mær aldurnar sum ganga upp í ættina
gev mær útsúgin í brotinum
gev mær tað
gev mær tað orðið
24.10.14. H.


TAÐ ORÐIÐ 4

Gev mær tað breiða
og breiðkandi orðið
har øll eru farin 'á bátadekkið'
sum 'í góðum veðri' 'í plantasjuni'
og hvør fuglur syngur við sínum nevi
gev mær tað breiða úrvalið
tað generøsa marglætishornið
gev mær hitt tiltikna brúdleypið
har øll bygdin er boðin og komin
gev mær felagssangin
gev mær tað breiða smílið
tað stóra súsið (og sussið!)
har altíð er pláss
fyri einum (orði) afturat
gev mær lendarnar breiðu
tað opna og fevnandi fangið
gev mær tað góðvarna orðið
hvørs lodd nemur aldrin við botnin
gev mær bygdarveitsluna
har skonkt verður sterkt úr peglaglasi
gev mær mjølið í krukkuni
sum aldrin verður uppi
gev mær tað
gev mær tað orðið
Og gev mær tað smala
tað smalkandi orðið
lat meg fáa tað
sera
tað einsýna
gev mær tað úrmælta
(veri tað snjalt ella avmælt)
tað einstaka
einskilda
og við ongan skylt
sum siglir sín egna sjógv
lær meg at ganga ta smalkandi rókina
áðrenn hon gongur burtur um bringan
lat meg ganga eingisrókina aftur
lær meg at sissast
í tí tepra og treingjandi skotinum
millum hjallarnar
gev mær eisini orðið: 'tann-smali-vegurin'
gev mær tað staka
tað hendinga
fjal mær ikki heldur tað úrsýnda
lat meg njóta tað avbjóðandi
orðið
gev mær tað kræsna
tað krevjandi
tað einnevnda orðið
tað orðið
sum blómar í øllum veðri
gev mær tað
gev mær tað orðið
01.11.14. H.


Á heimasíðuni hjá Mentanargrunni Studentafelagsins, sum gevur tey bæði nýggju søvnini hjá Heðini út, verður m.a. sagt soleiðis:
Hann gjørdi sum ungur í spurnarkappingum í útvarpinum  vart við sín stóra kunnleika til føroyskar bókmentir og hevur eisini seinni víst, at hann er vællisin. Heðin hevur við hesum savni givið út sjey søvn av egnum yrkingum og fleiri bøkur við týðingum. Tað er eyðkent fyri ein stóran part av yrkingunum eftir Heðin Klein, at tað kann vera torført at treingja niður ígjøgnum yvirtromina, og tú hevur kensluna av at glíða eftir henni. Men hevur tú tol og kagar nærri, tá letur ein ríkur og fjølbroyttur heimur seg upp fyri lesaranum. Ein heimur, sum verður lýstur við einum ferili av speisemi, at hann ikki skal gerast ov álvarssamur.

7.11.14

Felagsskúlin 40 ár


Í dag, fríggjadag 7. november kl 17-19, verður hátíðarhald í Felagsskúlanum á Oyrarbakka í sambandi við, at hetta skúlaár eru 40 ár liðin, síðani fyrsti realskúlaflokkur, omanfyri, tók prógv í 1974. Eg gekk í øðrum flokki, sum ein danskur ferðandi skúlafotografur avmyndaði árið eftir.


Fyrireikararnir siga, at byrjað verður klokkan 17 í dag. "Tá taka vit ímóti fyrrverandi og núverandi næmingum, øllum lærarum og starvsfólkum og fólki úr fyrisitingini gjøgnum árini, sum hetta 40 ára skeið hava starvast á og hava havt samband við felagsskúlan á Oyrarbakka.

Vit fara eisini at heita á tykkum, næmingar, lærarar og starvsfólk, at hava myndir frá skúlagongdini á Oyrarbakka við til hátíðarhaldið. Allar best er, um tit hava valt eina ella fleiri myndir, sum vit so sleppa at seta á veggin til minnis um tíðina. Sum kvøldið líður, vóna vit at fáa nógvar myndir á veggin, sum úr egnum sjónarhorni mynda skúlagongdina á Felagsskúlanum í 40 ár.

Vit hava eisini gjørt hesa vangamynd á Facebook, sum vit kalla Felagsskúlin 40 ár. Við tykkara loyvi vilja vit sleppa at skanna eina ella fleiri av teim myndum, sum verða settar á veggin. Tá myndin er skannað, verður hon sett á hesa vangamyndina, so allir næmingar á Oyrarbakka í 40 ár kunnu fylgja við, deila sínamillum og kanska finna aðrar myndir frá søguligu skúlagongdini at leggja afturat.

Umframt at halda 40 ára veitslu við einum drekkamunni og føðingardagskøku, vilja vit á henda hátt seta tykkara egna dám á lívið í Felagsskúlanum í 40 ár hetta fríggjakvøld, tá fleiri helst eru ávegis heim frá arbeiði. Umframt persónligu myndaframsýningina verða røður og tónleikur," verður sagt í almennu innbjóðingini.

Skráin fyri 40 ára hátíðarhaldið á Felagsskúlanum 7. november 2014 kl 17:00-19:00 er henda:

Felagssangur: nýgjørdur sangur til Felagsskúlan, sum Rúni Bjarkhamar yrkti

Hans Erland í Brekkunum, fyrsti skúlastjóri fyri Felagsskúlan á Oyrarbakka, heldur røðu

Heðin Zachariasen, borgarstjóri í Sunda kommunu, heldur stutta røða

Jógvan í Skorini, borgarstjóri í Eiðis kommunu, heldur stutta røðu

Næmingarnir Silja Johannesen og Tummas Larsen syngja og spæla

Jón Ingi Ejdesgaard, skúlastjóri fyri Felagsskúlan, heldur røðu

Sofus Poulsen, fyrrverandi næmingur, heldur røðu

Eiðis ljómfelag spælir

Hans Olivur Joensen spælir

Fyrireikararnir siga at enda, at "Vónandi vilja tit nýta og njóta henda hugnaliga møguleika at hitta gamlar og núverandi næmingar og lærarar og enduruppliva skúlagongdina við gomlum myndum!" Tiltakið endar umleið klokkan 19.

3.11.14

Í Filmslandi


Tað er grátt, tá vit sleppa donsku strondini. Umframt at vera grátt, er tað eisini slætt, tá týska strondin tekur yvir. Troystarleyst slættgrátt.


Kanska er tað akt í gamla Sjónleikarhúsinum, og eftir at hava sæð Deyðan í Venezia, hevur Pauli sett skeivan spola á, so nú byrjar Ferðin til Kythera. Men lukturin av karryketsjupp og lastbiladekkum, og so gamla mosaikktalvan, ríva meg úr filmsdreymi og sannførir meg skjótt, at vit eru umborð á Deutschland.


Við tokstøðina í Lübeck stendur Hannes, sum er í læru hjá Mercedes. Hann bíðar eins og aðrir í svørtum týskum bilum eftir gestum til filmstevnuna í Hansabýnum


Seti meg aftan, tí framman situr ein stillur maður. Í tøgn hava vit koyrt saman í toki í fýra tímar. Veit ikki hvør hann er. Tveir dagar seinni, tá eg síggi hann tosa við Hugin Eide, uppdagi eg, at hann var í Føroyum í januar í 2009. Sum ferðandi rithøvundur vildi hann læra at kenna hetta sjáldsama fólk, sum var tað einasta í allari verðini, ið stuðlaði íslendingum eftir bankakreppuna. Hvat var hetta fyri eitt fólk?


Jú, tað er Huldar Breiðfjörð, sum eftir vitjanina skrivaði Færeyskur dansur, og í fýra førum er týddur og givin út í Týsklandi. Nú skal hann umboða filmin París Norðursins, sum Hafstein Gunnar Sigurdsson hevur leikstjórnað, og Huldar hevur skrivað. Einføld men sterk søga um faðir og son, sum ganga til avhaldsmøti á Flateyri, nú pápin púra óvæntað kemur heim úr Tailandi og spillir alt spælið.


Sandra Jung tekur ímóti á hotellinum og sær til, at øll koma á rætta stað. Í ár er hon í reyðum og svørtum.


Minst ein mynd skal takast av kendasta býarmerkinum í Lübeck, das Holstentor, sum á hinari síðuni hevur gyltu innskriftina Concordia domi foris pax. Men her eru tað heldur fuglarnir, sum eru sveimandi myndaevnið.


Tríggir biografar eru við í tiltakinum. Uttanfyri høvuðsbiografin, Cinestar, flagga tey sum vant við norðurlendskum og baltiskum fløggum. Tað eru 25 ár síðani Baltalond komu við í filmiska samstarvið í Lübeck.


Í sambandi við at 25 ár eru liðin, síðani Baltalond komu við í norðurlendska filmssamstarvið í Lübeck, gevur Jan Erik Holst út enska bók við heitinum Stork flying over pinewood. Her sæst hann saman við Linde Fröhlich.


Hugin Eide skiftir orð við Jan Erik um festivalar úti í stóru verð, og sum altíð er Jan Erik hollur í ráðum. Katrin Ottarsdóttir var eisini við á filmstevnuni og vísti nýggja filmin Ludo. Sama ár sum Baltalond sluppu at vísa film í týska Hansabýnum, vann Katrin fyrstu virðisløn fyri søguliga filmin Atlantic Rhapsody.


Steen Bille, stjóri á danska filmstovninum, er sum vant moderator, tí hann dugir flótandi týskt, danskt og enskt. Innan fyrsta filmin tosar hann við Linde Fröhlich, sum er listarligur stjóri, og Christian Modersbach, sum er umsitingarleiðari fyri Norðurlendsku Filmsdagarnar í Lübeck, sum hava verið hildnir 56 ferðir og enn er einasta árliga filmstevna í verðini, sum vísir nýggjan norðurlendskan film.


Fyrsti norðurlendski filmur, ið skal vigast á filmisku vágskalini í norðurtýska Hansabýnum, er hin norski 1001 Gram. Leikstjóri er Bent Hamer, sum áður hevur gjørt spennandi og seregnar filmar sum Eggs og Salmer fra kjøkkenet og Factotum eftir Bukowski. Hesin nýggi filmur er um eina kvinnu, sum arbeiðir á Justervesenet, norska stovninum, har alt verður mált, vigað og kalibrerað. Nú skal hon til París at vita um almenna norska kilo'ið, verðuliga er eitt kilo og vigar tað, sum tað skal, eitt kilo. Einki gongst eftir ætlan, og eftir útferð í náttúru og tøkni eina drúgva tíð, letur leikstjórin upp fyri reinari poesi, og staðfestir, at tyngstu byrðu ber tann, ið einki hevur at bera. Her situr Bent Hamer og bíðar eftir fólksins dómi. Mildi dómurin kemur tó ikki frá fólkinum, men úr evangelisku luthersku kirkjuni í býnum, sum síðani 1996 hevur latið Interfilm-virðislønina og tveytúsund og fimmhundrað evrur. Takkað verður fyri milda dómin við orðunum úr Matteusi 7: “Dømið ikki, at tit ikki skulu verða dømd; tí at við tí dómi, tit døma, skulu tit verða dømd, og við tí máli, tit mála, skal tykkum verða mált.” Hóast absurd við hetta høvið eru orðini passaliga hugvekjandi eftir filmin, sum júst er um at máta og viga alla verðina. Sum tað er deiligt at sita í myrkri saman við mongum, og lata seg tøla av ósigiligum søgum.


Næsta filmin vildi eg síggja í biografinum Kolloseum. Gekk eftir gøtuni fram við ánni Trave, tá eg fekk ein skvøtt í høvdið. Um tað skuldi merkja nakað serligt, veit eg ikki, men kanska var tað ein ábending um filmin, eg nú skuldi síggja.


Hann kallaðist En duva satt på en gren och funderade på tillvaron og er hin seinasti í eini trípartarøð hjá Roy Anderson, har teir báðir fyrru vóru Sånger från andra våningen og Du levande. Hesin nýggjasti við langa dúgvuheitinum, hevur júst vunnið gull í Venezia. Tað er ikki hent fyrr, at ein svii ger tað. Myndin niðanfyri er tikin í 2008, tá Roy Anderson fekk filmsvirðisløn Norðurlandaráðsins fyri besta filmin tað árið. Ikki kann eg siga annað, enn at hann er ein av mínum favorittum. Og skvøtturin situr enn.


Men nei, ongar dómsnevndir í Lübeck vilja kennast við gráa sosialblues myndaspælið hjá Anderson úr fremmandgjørda folkhämmet Svøríki. Fuglaskvøtturin hjálpti einki. Ikki eitt petti. Beint fram fantastisku senurnar við fólki, sum upp í saman taka telefonina, og vissa tann, ið ringdi um, at tað er gott at hoyra, at tey hava tað gott, tær eru bara so monumentalar, at tær skera seg í minnið. Roy Anderson hevur skapt eitt slag av tíðarleysum one-liners, sum á ein hátt minna um tær handilsligu tryggingarlýsingar, sum hann gjørdi fyri Trygg-Hansa fyri áratíggjum síðani. Eg vil ráða øllum til at fara á YouTube og finna tær allar samlar. Perlur fyri fólk við áhuga fyri marknaðarføring.


Fleiri ferðir kendi eg tað, sum um heimliga sjónvarpsrøðin um Eik blinkstraði í smáum, men sterkum blunkum av hvíta týska løriftinum. Íslendska sýningin úr Vónarstræti, sum hevði enska heitið Life in a Fishbowl, gjørdi seg til í ymsum tíðarløgum at lýsa tríggjar lagnur, sum á ymsan hátt vórðu raktar av kreppuni, tá íslendska fíggjarkervið rapaði.


Blaðungi kvinnuligi høvuðsleikarin, Hera Hilmarsdóttir, er Eik, ja Eik, í hesum eskatologiska íslendska dansi um gullkálvin. Meðan bankaskuldin bara veksir, arbeiðir hon í barnagarði um dagin og er call girl um náttina. Fótbóltsstjørnan Sölvi er headhuntaður inn í bankaverðina, tí han er hin føddi seljarin, og triði persónurin er rithøvundurin Móri, sum reisir seg úr rúsinum og gevur út eina metsølubók, sum kann loysa Eik úr botnleysu skuldini – tí hann selur húsini í Vónarsræti til bankamannin Sölvi og flytir Eik pengarnar. Alt gongur upp í hesi menniskjansligu bankatragediu. Sindur triviell søga, men allir leikarar eru so sannførandi, at tú verður førdur í annan heim, akkurát sum í einum ordiligum filmi. Eg verið forførdur og eg elski tað. Afturfyri vinna Eik og hennara fólk fyrstu virðisløn í Lübeck, NDR Filmpreis við 12.500 evrum. Tað kunngerð svenski krimihøvundurin Håkon Nesser, sum er í dómsnevndini.



Týska grundgevingin er henda: Der Film sticht vor allem durch seine ungewöhnliche, sehr besondere Schauspielleistung hervor. Eine Geschichte, die durch eine tiefe Menschlichkeit in einer durchaus kalten Gesellschaft fesselt. Ein dramaturgischer Bilderbogen, der anmutet wie ein Roman, zeichnet dem Zuschauer verschiedene Lebensentwürfe auf, die so ungewöhnlich wie ergreifend skizziert sind. Der diesjährige Gewinnerfilm des NDR Filmpreises zeigt eindringlich, welchen Einfluss der wirtschaftliche Niedergang Islands auf die Schicksale einzelner Menschen hatte. Zugleich entführt er in ein Land, in das wir selten einen so intensiven Einblick bekommen wie hier. Damit steht das Drama von Baldvin Z. in bester Tradition der Nordischen Filmtage. Ich gratuliere dem Gewinner sehr herzlich!

Tveir av stóru filmunum eru knýttir at tónleikinum í sekstiárunum. Annan vegin er tað norska metsølubókin hjá Lars Saabye Christensen frá 1984, sum danski Peter Flinth, ið áður gjørdi Arn í Svøríki, hevur vágað sær at gera til film við sama navni sum bókin, Beatles. Og tá so er, so skal alt góðkennast av Paul McCartney og Apple Records, sigur resolutti leiksjórin, sum tók við, har tveir norðmenn frammanundan høvdu slept.


Beatles er ein beint fram góður uppvakstrarfilmur, sum uttan nakað hóvasták lýsir fýra ómusikalskar vinmenn í Oslo, sum hava fýra fyrimyndir úr Liverpool, og høvuðspersónurin at enda finnur sína egnu rødd og gerst – jess, rithøvundur.


Hin tónleikfilmurin Itsi Bitsi er meira kompleksur og lýsir danska Eik - har var hann aftur, mentanarligi hugskotsbankin Eik - men hesuferð við eftirnavninum Skaløe, gandakendi danski hippie profeturin og móðurmálsyrkjarin, sum eingin undan honum, men sum brendi øll ljós í rúkandi ferð, og lat seg doyggja í ungdómsrúsi í oyðuni handan øll mørk. Restin er søga, serliga hon um Steppeulvene og einastu LP plátuna Hip, og øll brøvini til vinkonuna Iben Nagel, dóttir Halfdan Rasmussen.


Itsi Bitsi er enn ein hugvekjandi lýsing av gávuríkum ungdómi, sum fellir til tann helvitis rús, sum forbannaðir javnaldrar halda fram fyri næsarnar á veikum vinmonnum. Eftir henda film vil eg mala til strangastu straff fyri at rúsa gávuríkan ungdóm so langt út av nálini sum Eik Skaløe. Hesir pusharar skulu fáa allar tær bøkur og plátur, sum Eik Skaløe aldri gav út eftir kanti í nakkan. Kanska við einum afturvendandi aksjónsdegi sum byrjar á Pusher Steet. Tað skal so verða mítt uppskot. Ferditt.  


Svenski filmurin Turist (Force Majeure) er enn ein nøtrisøga frá meistarliga Ruben Östlund, sum ofta arbeiðir við óhugnanum, ið fjalir seg undir borgarligu tilveruni, happing til dømis, og slær til, tá tú minst væntar tað. Í hesum føri er tað ein svensk familja, maður, kona og tvey børn, sum eru farin í Alpurnar at standa á skí. So hendir eitt skalvalop og einki verður sum fyrr. Ikki tí, skalvalopið ger ongan skaða, men parlagið og kynsleiklutirnir verða løgd undir luppin heilt til opna endan. Meistarlig søga og upplegg til kjak í skúlanum.


Danski Christian E. Christiansen lýsir í Lev stærkt ungar dreingir, sum koyra street race, kappkoyring í gøtunum, við deyðiligari avleiðing. Enn ein týdningarmikil søga, mest sum úr okkara egna veruleika, sum er uppløgd í arbeiðinum hjá Ráðnum fyri Ferðslutrygd. Brúksfilmar eru teir allir samlir.


Tá allar sýningarnar eru lidnar upplýsir Linde Fröhlich, at síðani november í fjør hevur hon hugt at 440 filmum, stuttum, langum og dokumentariskum, í meðal ein tíma hvør. Á skránni í ár vóru 172 filmar og 29.000 atgongumerki eru seld og dagsins avís, Lübecker Nachrichten, skrivar í oddagrein, at listin livir í biografinum og at góðar søgur finna stórt publikum. Enska tíðindaskrivið frá Linde og Christian til altjóða pressuna sigur, at 'We’re not looking to break records, but when they break themselves with audiences of 29,000, we consider that an exceedingly positive sign. This year’s festival offered visitors not only film and cinematic events, but above all, the welcoming atmosphere that makes Lübeck so special. We want to extend our thanks to our committed sponsors, as well as the filmmakers whose wonderful movies contribute to creating that atmosphere. Thank you!” - Nú eru stundir at binda frið og so vóni eg, at filmiska sambandið við Føroyar verður hildið við líka og at vit síggjast aftur til 57. norðurlendsku filmsstevnuna, sum verður 4.-8. november 2015, sigur Linde, sum fyrrárið var við í Geytadómsnevndini.


Býurin er hin sami, sum hann altíð hevur verið. Ja, helst síðani miðøld og longur aftur. Men mongu kirkjurnar eru eins opnar og her hjá okkum, her tey hava konsertir við tungmálmsrokki. Í Sankta Petri dómkirkjuni hava tey mín sann dekkað upp til veitslu við víni og mati.


Og so ber til at fara í lyftu upp í tornið og síggja vakra býin úr erva.


Av torginum aftanfyri býarborgina ljóða swingandi týskir schlagaratónar. Haldi meg kenna stevið í Blanket on the Ground frá eini mjúkt breiðari kvinnurødd, átøk Birthe Kjær og hennara blóðreyða gummibáti, sum Cordula Maak framførir í lokala bólkinum Cheery Band. Tað hevur hon gjørt síðani 1999 og er eingin ársungi, skilji eg. Deilig løta, ja sum ólavsøka. Kanska er heima allastaðni. Tey brúka bara ymsar tungur at siga somu heimasøgur. Allastaðni.


Og so er nátt í Hansastaðnum Lübeck. Bara ein einslig harmonika hoyrist við eini sjómanskvøðu, nú øll venda heim til síni.