2.5.16

Millum hundar og dunnur á filmi


Væl vandir hundar og villar dunnur verða á skránni hjá Filmsfelagnum í Havnar Bio í summar.

Mikudagin 25. mai kl 20:00 verður nýggi hálovaði amerikanski filmurin hjá Laurie Anderson Heart of a Dog sýndur hudaeigarum og filmselskarum.

Leikstjórin er kona sangaran Lou Reed, sála. Giti, at hetta er ein av mest sjáldsamu biograffilmum, sum hava verið sýndir á okkara leiðum. Kom og hygg - og met!


Danski filmsútleigarin, Camera Film, sum rekur biografin Grand Teater, sigur um Heart of a Dog, at meðan hann letst snúgva seg um New York-terriaran hjá listakvinnuni Laurie Anderson, so verða vit samstundis førd inn í eitt filmað essay, har leikstjórin á vitugan og skemtiligan hátt grundar yvir lív, deyða og kærleika, avleiðingarnar eftir 11. september, um NSA, Wittgenstein og um Bardo Thodol, sum er ein bók úr Tibet, ið er um deyðan. Og enn meir er í filminum. At enda syngur Lou Reed Turning Time Around, so ikki eitt eygað er turt.


Mikudagin 8. juni kl 20:00 verður ein eins nýggjur avstralskur filmur sýndur, The Daughter, sum byggir á klassiska sjónleikin Villdunnan hjá Henrik Ibsen frá 1885.


Landsbókasavnið skrivar soleiðis um upprunaliga sjónleikin, sum nýggi filmurin byggir á:

"Hjalmar Ekdal er giftur Ginu, og hann heldur, at hann er pápi 14 ára gomlu Hedvig. Ein barndómsvinur hansara, Gregers Werle, avdúkar, at tað er faðir hansara, handilsríkmaðurin Werle, sum hevur gjørt tænastugentuna Ginu við barn, áðrenn hon fann sær Hjalmar. Beint øvut av tí, ið Gregers ætlaði, vil Hjalmar síðan ikki kennast við Hedvig, sum annars hevur elskað hann yvir alt."


Danski útleigarin, 41 Shadows, sigur soleiðis um nýggja avstralska filmin The Daughter, sum byggir á gamla sjónleikin hjá Ibsen:

"Efter 15 års fravær vender Christian (Paul Schneider) hjem til sin fars bryllup i barndomsbyen. Hans far Henry, spillet af oscar-vinderen Geoffrey Rush, har været den velhavende ejer af det savværk, som har været det økonomiske fundament i generationer i byen. Christian møder sine gamle ven Oliver (Ewen Leslie) og bliver snart draget ind i Olivers familie bestående af hustruen Charlotte, datteren Hedvig og svigerfaren Walter (Sam Neill). Da Henry annoncerer lukningen af savværket, sender det et jordskælv gennem samfundet og især Olivers familie. Inden længe opdager Christian en dybt begravet familiehemmelighed og i hans forsøg på at rette op på tingene, trues idyllen for alvor dem, han forlod for år tilbage."


Víðari sigur útleigarin soleiðis um filmin: "Det håndholdte kamera og det knugende score skaber en dragende intensitet, men trods Daughters temaer om dysfunktionalitet og bedrag, giver filmen stadig håb for karaktererne for en fremtid uden synder og forræderi. Daughter er en moderne filmatisering af Henrik Ibsens klassiske og tidsløse skuespil ’Vildanden’ fra 1885. Filmen er blevet omdannet til et intenst familiedrama med sværvægterne Geoffrey Rush og Sam Neill på rollelisten og den fik stor buzz ved dette års festivaler Venedig og Toronto. Variety kaldte filmen ”dybt rørende og emotionelt sviende” og markerede den som ”en selvsikker og dybt bevægende spillefilmsdebut”".

Í Filmsfelagnum er altíð okkurt óvæntað og spennandi at síggja. Spyr bara Sofiu Loren, sum einaferð møtti Jayne Mansfield.


28.4.16

Hetta er prísurin fyri eitt Føroyakort


Hetta er prísurin fyri loyvi at prenta eitt danskt Føroyakort í føroyskum bókum ella øðrum prentmiðlum at brúka í okkara skúlum í okkara landi. Ikki er tað upphæddin, ið ræðir meg, men tann politiska líkasæla, síðan heimastýrið kom í spargament fyri skjótt 70 árum síðani. Ikki eingang reyðgløðandi tjóðveldisfólk hava hildið tað verið eitt burðardygt projekt at taka kortekning heim. Tí rópti eg eitt innantanna halleluja, tá Sigrún í Útvarpinum í morgun klokkan sjey kundi siga, at nú var vón fyri stavn. Hon visti at siga, at í oktober fara útlit at vera fyri, at vit sleppa at tekna okkara egna land til egið brúk. Landið verður tikið heim og sett í egnar bøkur. Og hvør veit, kanska eisini digitaliserað, endurgivið í 3D og alla tíðina dagført á eini almennari síðu. Neyvan er nakað so stórt hent í so lítlum landi - so spakuliga. Men livst, so spyrst.

25.4.16

Føroyar úr erva


Um so veðrið er illfýsið, sum á Vaglinum í dag, eru flaggdagsrøður altíð áhugaverdar at lurta eftir, tí tær bera brá av, hvussu langt vit eru komin á tjóðskaparleið. Jóhanna á Bergi helt ein góða røðu við ervafrásjón, frá Nils Holgarson til Lítla Prinsin, um einstaklingin, sum altíð hevur verið undangongufólk, og at enda ein ávaring um aldri at gerast skuggi hjá teim undanfarnu.


Í kunngerðunum í Útvarpinum í dag hoyrdi eg nógvar flaggdagsrøðarar nevndar. Onkur teirra hava gjørt vart við seg sum fólk, ið ganga inn fyri fullveldi og ikki heimastýri. Helst er tað tí, at tey eru biðin at røða fyri flagginum. Tí eri eg spentur, um ikki heimastýrisfólk fara at protestera út á dagin. Protestera um, at aftur í ár sluppu bara fullveldisfólk at ganga undir merkið at røða og brúka varpið, skótarnar og orkestrið. Tey fara nokk ikki at protestera ímóti, at danskir stovnar veittra við donskum flaggi á føroyska flaggdegnum. Livst, so flaggast.

Óla Jákup Rólantsson tók myndina omanfyri


Let there be drums!

Myndir: Norðurlandahúsið
Teldutala

Tríggjar ferðir hevur unst mær at hoyra røddina á donsku Annisette á føroyskum palli. Fyrstu ferð í nýbygdu ítrottarhøllini á Hálsi í 1970, tá tey vóru uppá tað allar størsta, aðru ferð í Læraraskúlahøllini á Frælsinum, tá tey høvdu verið í Palestina og flippaðu heilt út á teppum á gólvinum, og triðju ferð í Norðurlandahúsinum í gjárkvøldið, tá hon fagnaði trummunum og heimsins kúgaðu.

Útiliggjarum í pappeskjum undir bankaskeltunum í París, sum ikki vildu hvørva, hvussu hon gníggjaði eyguni, eftir eina konsert í París fyri 50 árum síðani.


Fantastiskt at uppliva ein ektaðan naivt fabulerandi hippie í 2016. Hóast skæra røddin ikki er hin sama sum tá, er insisterandi styrkin í røddini hjá berføttu Annisette, ið hevur dance moves sum ein andamanari í transu, enn hin sama. Onkuntíð helt eg veruliga, at hon datt, men røddini bilti einki. Í dag er hon 67.

Eftir filmin Whiplash í 2014 eru trummur vorðnar lógligar á konsertum. Eisini í duettdialogi í hálvan tíma ella so, millum 75 ára gamla Alex Riel og 41 ára gamla Stefan Pasborg. Heilt nógv varð gjørt burturur teirra sambandi sum gubbi og guðsonur. Hinvegin varð einki nevnt um eins meistarliga urguleikaran við Savage Rose eftirnavninum Tuxen.


Einasta navn teir nevndu á pallinum var Gene Krupa. Tað fekk meg at hugsa um gamla útvarpsstjóran, sum bleiv í øðini á Bryggjubakka, tá teknikarin legði Big Noise from Winnetka á plátuspælaran í einum steðgi millum endursendingarnar ein leygardag út á heystið í 1979. Hann mundi fingið plátuna eftir kanti í heysin. Síðani er trummuspæl komið til heiður æru.


75 ára gamli Palle Mikkelborg, sum einaferð takkaði Óla Poulsen fyri at læra seg ljóðið av sjógvi og havi, blásti varisliga í poetiskt dempaða hornið framman fyri øllum tónleikarunum. Tað var sum leitaði hann eftir sprekkum í gólvunum, tá hann hugdi niður, og rivum í fjøllunum, tá hann hugdi upp. Ljóðið fekk ein langan tølandi klang, sum knýtti konsertbrotini saman, hvussu Le Freak’sligur nútíðargittarin hjá Niclas Knudsen bleiv.


Organiskt samanbundna konsertin var eitt upplivilsi fyri allar sansir, eisini tá tað kenda, Býurin Vaknar í Dødens Triumf, bráddliga dagaði upp úr innvenda rútmiska samanspælinum. Tá klappaðu fólk spontant og kendu seg drignan við og inn í konsertina, sum eina løtu var dekan og nørdaslig og bara fyri tónleikarar. Hetta var ein góð snaring.

Takk fyri eina góða konsert, Norðurlandahúsið!

23.4.16

Servering við søgu


Teldutala

Seinasta servering eftir gastronomiska várkalendaranum heima í Havn var í Áarstovu fríggjakvøldið. Matstovuleiðarin John Mikkelsen og høvuðskokkurin Jóhan Joensen skipaðu fyri eini sannari veitslu við lambi sum altjóða høvuðstema. Matstovan var fullsett. Við næsta borð sita italsku Paola og Anna, sum eru komnar úr París í dag og hava verið undir Vestmannabjørgunum við Palla Lamhauge.


Fyrsta, tær spyrja um er, hvat hatta gjøgnumskygda er, sum hongur uppblást undir loftinum í trappuni mitt í matstovuni.


Eftir frágreiðingina kemur ein svalligur fordrykkur við gin og tonic inn á borðið. Smakkurin er markantur við rosmarin og einum dismi av pipari omaná.


Forrætturin er tríggir brellbitar við heimagjørdum lamb jerky, sum sæst niðanfyri, royktari kjøtpylsu frá Krási og súltaðari rót úr Dímun. Afturvið er eitt glas av Okkara Kelling, sum er ein sterk hveitiøl, ið er ljós og løtt við søtum fruktanga, kanska banan.


Altjóða dámurin yvir heimliga lambinum er aftur sannførandi í aðru servering. Tað eru bitar av lambsryggi tilgjørdir í pasta, afturvið italskum Barolo reyðvíni. So væl komponerað, at hetta er sum eitt tónleikastykki á Markustorginum. Klassiskt, altjóðað og tó so fjálgt og heimligt við Eystaru vág.


Triði borðiskur er bitar av føroyskum mjóryggi í danskari frikassé við einum heimagangandi jomfrúhummara omaná. Afturvið kemur hin søta og dimmleidda Oloroso úr Spania. Ein veitsla fyri góman.


So kemur høvuðskokkurin í Áarstovu, Jóhan Joensen, við høvuðsrættinum, ið er lambshálsur við risotto. Vínið afturvið høvuðsrættinum er franskt frá Côtes du Rhône. Vert er eisini at gáa um, at ein leskilig, litføgur og nýpressað juice-menu fæst eisini afturvið øllum rættunum. So tað er ikki at aftra seg, um ein skal koyra heim í bili. Tá er Áarstovujuice rætta valið.

Omaná lambsskrána fáa vit urtaís, ið er reyður av rabarbum, og grønur av søtum urtakervili, sum er tikin ovast á Skálatrøð. Afturvið verður skonkt søtt muscat dessertvín, sum aftur er úr Côtes du Rhône. Lok verður lagt á við nýbryggjaðum kaffi og einum gyltum calvados við fruktmiklum smakki av blommu og einum ferili av heslinøt.


Samtakið Gist & Vist hevur ikki færri enn 17 kokkalærlingar í løtuni. Tí er Áarstova víðkað við rúmligu Fútastovu í grannahúsinum, sum John Mikkelsen vísir okkum inn í.


Eiler Fagraklett hevur sniðgivið, valt innbúgv og veggjaprýði saman við sínum skapandi samstarvsfelaga, Amy Johannesen. Hann hevur eisini skrivað ein bókling á føroyskum og enskum um Fútastovu, sum við vissu er 340 ára gomul.


Aftanfyri brenniovnin síggjast teir eyðkendu delftbláu veggjaflísarnir, sum helst eru komnir úr Amsterdam í 17. øld, tá serliga nógvar hosur vórðu seldar til niðurlendingar. Somu bláu flísar, sum John vísur fram, síggjast í grannahúsunum, Nýggjustovu, har matstovan Ræst letur upp fyrsta dagin.


Í trappugongdini frá stóru matstovuni til hina minnu Ósastovu í Fútastovu, hevur sniðgevin Eiler roynt seg við eini alternativari klokku til vinstru, og øðrum lutum á vegginum beint fyri.


Í næsta rúmi, Ósastovu, hava vertirnir í kvøld, Jensina Bolstad og Jóhan Mortensen, sett seg við innasta hornaborðið.


Gólvbrettini geva seg, og tú kennir teg í pakt við søguna og umvørvið við vágna í Havn, tá tú stígur á hetta gólv. Skuldi tú ivast, so sigur ljóðið tær søguna. At traðka á hetta gólv er dyggasta søgulæra eg minnist meg hava upplivað. Og er tað ikki nóg mikið, so er at hyggja út. Hinumegin parkeringsbásarnar og gula skrellikonteynaran, eru tey - skipini og húsini. Hetta man vera besta rúm í landinum.

Í durinum minnir gastronomiski kalendarin meg á, at fríggjakvøldið 19. august verður aftur borðreitt við nýflettum summarlambi í Áarstovu. Gleði meg longu!

Manga takk fyri eina altjóða servering við heimligum søgum og hugna!


22.4.16

Tá tú ikki býrt á sløttum...


Teldutala

Seyðurin í grannalagnum hevur ongar trupulleikar at ganga í lendinum, hvussu bratt og illgongt tað er, her á lítla økinum niðanfyri Tórgarðstrøð, omanfyri vegin yviri við Strond.


Eitt hanagleiv longur heimi, har sum Hamarsgøta tekur seg niðan í brekkuna, er verri hjá humanu ættini at laga seg til lendið og tað á javngóðan hátt. Snøggu húsini til høgru standa sjáldsama væl, men mitt í brekkuni hinumegin vegin, hevur onkur bygt eini hús í einari hædd, sum ikki síggjast longur, og ivaleyst hava mist alt útsýnið yvir dýrdarfjørðin. Nú eru tey innibyrgd av tveimum kassum. Og hvør veit, um ikki tey grundstykki, sum enn eru eftir í brekkuni, eisini verða kassar, sum tá fara at taka sýnið frá teim húsum, vit nú síggja. Livst, so sæst.


Longur úti við Strond tykist vera bygt eftir lendinum, bæði høgt og lágt. Eingin tekur sýnið frá øðrum.


Men hyggja vit hinvegin, so síggja vit fyrst ultimativa vakurleikan, svartur við flagtekju og sprossavindeygum fremst fyri, og so the beast uppi á heygnum. Tveir lítið prýðiligir ídnaðarkassar á fyrstu parkett í Havn, sum taka sýnið frá teim íbúðum, sum Palli Gregoriussen hevur teknað fyri Búsetur, sum byggir fínar íbúðir í lagdini aftanfyri. Tá eg gangi hendan teinin, er tað mær hvørja ferð ein gáta, hví vinnan, sum bara er á hesum leiðum í arbeiðstíð, partú skal sleppa at seta seg á fyrstu parkett, meðan tey, sum berja seg fram til at seta búgva á hesum føgru leiðum, koma í aðru røð, í skugganum av vinnuni, sum aldri hevur havt estetiskan sans.


Tá er stillandi at hyggja burtur og síggja ærnar við lombunum niðanfyri vegin hesa ársins tíð. Tey eru ymisk á liti, og onkur tvílemba er eisini.


Á somu trøð við Válgaravík, sá eg sama dag í fjør, eitt lamb við sama høvuðhvíta liti, sum hetta nýlembda omanfyri. Gott, at náttúran hevur skil á sínum.

21.4.16

Sterkir filmar í Filmsfelagnum


Teldutala

Várskráin hjá Filmsfelagnum fevnir um sjáldsama sterkar filmar, sum verða sýndir mikudagar í Havnar Bio. Í farnu viku sýndi Filmsfelagið franska filmin Dheepan, sum í vann gull í Cannes í fjør og Hanna Jensen, sum er franskur konsul, innleiddi sýningina við nýggjastu tølum og ætlaninum, tá umræður lógligar og ólógligar tilflytarar í Evropa. Filmurin Dheepan er um eitt kostruerað húskið frá krígsherjaða Sri Lanka, sum roynir at skapa eina nýggja tilveru í modernaða París. Tað gongur ikki væl, tí sosialu karmarnir eru longu skaptir og lagaðir av fronskum brotsmonnum, sum ikki kenna styrkina í einum tamilskum tikara. Meðan sosialu myndugleikarnir blunda, endar tað sum í Taxi Driver.

Mikudagin í hesari vikuni sýndi Filmsfelagið aftur ein sterkan film, Der kommer en dag, sum er borin av sosialari indignasjón, sum verður poetisk, og fyrst og fremst lýsir tað at verða móður í einum samfelag, har pápar í besta føri eru fráverandi, í ringasti føri ódjór. Dreymamyndirnar levera rúmdarmenninir í sjónvarpinum, sum gera tilveruna hjá kúgaða dronginum tolandi. Filmurin er um norðursælendska barnaheimið Godhavn í 60'unum, sum í søguni eitur Gudbjerg. Vælkomponeraði filmurin, har hvør einstakur drongur er eitt listaverk í hondum leikstjórans, er aftur ein ákæra móti sosialu myndugleikunum, ið forsøma alt eftirlit. Aftur í morgun hevur sitandi sosialmálaráðharri eina teknokratiska forkláring um, hví staturin blundaði, ikki læt við seg koma og aldri fer at koma við eini umbering. Danski filmurin er eins og franski Dheepan ein ákæra móti dølskum politikarum og fyrisitarum, ið stig fyri stig forkoma okkum vælferðarsamfelagið. Tí er filmur ein so sterkur miðil. Filmurin heldur fram í Havnar Bio.


Í næstu viku eru 50 ár síðan romantiski stórfilmurin hjá David Lean, Doktor Zivago, varð frumsýndur í heimsins biografum. Nobelvinnarin Boris Pasternak skrivaði søguna, sum var bannað, eins og filmsgerðin, ið fór fram í Spania. Til 50 ára dagin er gjørt eitt nýtt talgilt eintak, sum umframt briljantan lit, eisini er eitt veit longri. Nýgjørda eintakið av upprunaliga filminum fær bestu ummæli allastaðni, har Doktor Zivago hevur verið vístur. Ritøvundurin Hanus Kamban, sum sjálvur sá filmin í 60'unum, fer at innleiða sýningina í Filmsfelagnum, sum byrjar klokkan hálvgum átta og endar klokkan hálvgum tólv næsta mikudag 27. apríl. Ein steðgur verður, og til ber í allari lagaligheit at hava okkurt styrkjandi við, til dømis kaffikannuna, ið kann setast í kopp-haldaranum, sum er í hvørjum stóli í biografinum.


Mikudagin 4. mai, verður heimildarfilmurin They Will Have To Kill Us First sýndur í Norðurlandahúsinum. Hetta er samstarvstiltak millum Norðurlandahúsið, G! Festivalin og Filmsfelagið. Fyri fólkið í afrikanska landinum Mali er tað ikki ein sjálvfylgja, at sleppa at úttrykkja seg gjøgnum tónleikin. Sama sóu vit í filminum Timbuktu, sum Filmsfelagið vísti í fjør. Men Songhoy Blues, sum fara at spæla á G! Festivalinum í summar, hava valt at stríðast fyri rættindum, sum á okkara leiðum er sjálvsøgd. Síggj sterka heimildarfilmin They Will Have to Kill Us First í Norðurlandahúsinum 4. maj.