28.9.16

Í bloggloysi


Í eina samfulla viku havi eg verið í bloggloysi og myndaloysi. Tað er ikki ein staður í nánd av Lokloysi, men ein persónlig roynd at halda feriu. Og tað riggaði. Eina viku uttan at skriva blogg, eina viku uttan at tendra myndatólið, sum tí sigur no image eftir hesa sjáldsomu forðarenning. Men fartelefonin er uppfunnin, so onkrar myndir frá farnu viku fara at koma blogglesarum til góða. Treyðugt so.

22.9.16

Havsins óendaligi poesiur


Ummæli: Havfrúgvin er ein fjøltáttaður dreymaleikur, sum við briljerandi tøkni knýtir Havnina og Klaksvík saman í kjøti og blóði, hóast støð ikki verða nevnd. Við fyndiga machopenninum hjá Jóanesi Nielsen verða vit førd inn í hugaheimin hjá hansara alter ego, Hjálmari Dam, ið er kryplaði sjómaðurin Olivar, sum hevur byrgt seg inni við turrløgdum kvinnudreymum og hevur valt at síggja verðina í egnari filmsgerð

Foto: Heinesen Myndir

Mentanarjournalistikkur hevur aldri havt góð kor í føroyskari pressu. Men í førinum Havfrúgvin hevur Tjóðpallurin í samstarvi við Miðlahúsið valt at viðgera aktuella leikin undan, meðan og eftir at hann hevur verið á palli fyrstu ferð. Miðlatekniskt er tað mest fulkomna ætlan at fremja mentanarligan journalistikk, eg havi varnast. Fyritøkan Savna stóð fyri marknaðarføringini.

Marknaðarføring

Undan sýningini hava marknaðarátøk tryggjað leikinum framúr sjónligheit, fyrst við eini effektivt snøggari plakat, ið brúkar gula litin á Tjóðleikhúsinum, og einum eins snøggum dregili í sama liti uppi yvir mentanargøtuni í Havn. Betri kann visuella marknaðarføringin neyvan gerast í almenna rúminum. Síðan eru professionellar myndir lagdar út til miðlar at brúka, og samrøður hava verið bæði í útvarpi og sjónvarpi við leikstjóra og høvund, og leikurin er komin út í bók, sum kann keypast. Stýringin av tí kunning, sum er streymað til almenningin undan leikinum, er perfekt.


Meta vit leikin sum tilboð á mentanarliga marknaðinum, og einki er rættari enn tað, tí hetta er ein uppliving, vit í brúkarasamfelagnum keypa okkum til við einum atgongumerki fyri krónur og oyru, so eru allir tættir giraðir og klárir at møta brúkaranum. Markanaðarparturin er perfektur og lokin til ug, eins og fyri fimtan árum síðani, tá leikurin Eitur nakað land week-end varð framførdur við sama høvundi og leikstjóra, og við sama ljóma av poetiskum havi og sjómannalagnum í baksýni.
Nú er nýggja vøran keypt og eg eri inni. Fyri fyrstu ferð á talmerktum stóli, ein av hálvfems.

Trongt og heitt

Her er alt so trongt og smátt, at longu í foyerini slepst ikki undan at hugsa um tað miklu náði at verða leikritahøvundur. Sum hann, ið stendur her mitt millum okkara, Jóanes í slipsi, og ikki ólíkur Clint Eastwood. At kunna skriva orð á lepar eg hefta teir á menniskju úr kjøti og blóði, sum á einum avmáldum palli eru bundin at siga tað, ið høvundurin áleggur teimum, og at orðini falla væl í munnin og skapa ein evnisstýrdan dialog í sínámillum dynamikki, so leikurin springur munn av munni við teim keipum og tí leiki, sum er tamdur av leikstjóranum, Eyðuni, sum eisini stendur her, mitt ímillum okkum, meðan ljósið, ljóðið, tøknin og filmur skapa ljóman og dýpdina. Teir standa eisini her. Sámal, Jens og Turpin.

Intensiteturin darrar í luftini. Í ótolandi hitanum er hann um at bresta, sum tá Love Shop syngja um himmalin, biðja til at hann brestur og opnar seg oman yvir meg, pallhimmalin, og baðar okkum í einum svalligum skúri, sum í hesum føri er av føroyskum grunni og fiskimiðum, beint nú, millum teg og meg, millum havfrýr, kópakonur, selkies og sirenur. Tað er Linda (Beinta Clothier), sum er enn óforloysti váti dreymurin hjá impotenta Olivari (Hjálmar Dam).

Tað er tað, eg havi loyst bilett til. Ein skúr av grunni.

Blankt aluminium

Í øllum sjey pallmyndunum er rúmið eitt og tað sama. Gólvið er blankt aluminium sum á flakavirki, so gummistivlarnir ikki glíða. Tøknin, ið gandast upp úr gólvinum, fram úr veggunum og niður úr loftinum, er ein so stórur medleikari, at onkuntíð er hon, tøknin, um at taka yvirhond og ger leikin praktfult orðleysan. Sum til dømis tá vit eru við eitt langt op í gólvinum, har syrgjandi fólk kasta rósur niðurí, og tey í næstu løtu taka trolið, ið hongur sum ein fiskur undan loftinum, og bera tað út av pallinum.


Tá er senan so sterk, at orð eru óneyðug. Ja, í allari orðamongdini fært tú tann uppskolaða ynskidreym at síggja ein turran og orðaleysan leik, ella ein leik á einum fremmandum máli, sum tú ikki skilir, tí málið er bara ljóð, so sterkar eru pallmyndirnar hjá Sámali Blak og stuðlandi ljóðkarmarnir hjá Jens L. Thomsen.

Skriftastólur fyri avlamin

Ein forðing er løgd inn í leikin. Tað er høvuðspersónurin, Olivar, sum á manningarlistanum er ófrívilliga uppilagstur sjómaður. Eftir eina vanlukku á trolaradekkinum er hann bundin at rullistóli, kastreraður í einum dreymasekvensi, og nú einsamur sum Frankenstein.


Pápin er burtur og hann er sannførdur um at vinmaðurin hevur moggað mammuni, og er nú eisini farin við gomlu kjerligheitini, sum gevur leikinum heitið.

Er hon for real, ella bara ein ødipal hugmynd í eini kryplaðari mannfólkatilveru uttan pápar og mannligar fyrimyndir?

Kvinnulýsingarnar, sum ivaleyst fara at falla mongum fyri bróstið, velji eg at fata sum úrslit av tilætlaðum messupráti, tá tær verða lýstar sum moggi-objekt. Í sjálvum sær eru tær einki uttan eitt lítið, er útsøgnin úr nútíðarmessuni. Men fyri Guds skyld ikki vaskikonan, Henrietta (Annika Johannesen).


Hetta eru undrunarspurningarnir í tilverunar vovna nútíðarneti.

Bindingin til Olivarsa perspektiv er altavgerandi og bindir allan leikin til impotens og eina sjónliga amputatión, at vera settur til viks. Samstundis er rullandi hjálpartólið ein skriftastólur, ið eisini livir sítt egna lív og verður róptur erligheitstrúna. Fríggjanin til katolisismuna er greið.

Í teim ovurhonds mongu tilsipingunum til heimlig gerandisviðurskifti, nú og seinastu hálvu øldina, er greitt, at í øllum abstraktiónunum eru vit í einum ítøkiligum heimi, har poesiin er samanhangskraftin og hevur mestu innihaldsligu maktina, hóast ytru karmarnir verða settir við aðalfundin í Fiskimannafelagnum 28. desember í Norðurlandahúsinum. Tá skal filmurin hjá Olivar vísast.


Altavgerandi høvuðspersónurin býr á stovni og hevur eitt filmiskt klippirúm, har hann skapar og setir heimsmyndir saman. Sum Frankenstein hevur hann tikið seg burtur úr samfelagnum. Á stovninum er einasta kvinnuliga sjálvstøðuga hetjan, ið er vaskikonan Henrietta. Teirra tætta og inniliga samspæl í endanum á aðru pallmynd beint fyri støðgin er tað mest hugtakandi í øllum leikinum.


Í kliniska klippirúminum, ið bendir til The Man Who Fell To Earth og stílfult nýgamlar science fiction filmar, er Olivar farin at forloysa ein innara listamann. Hóast hann ikki slapp á filmskúlan í Kabelvåg, tí djevulin Swedenborg (Páll Danielsen) noktaði honum, ger hann film fyri seg sjálvan og vinmannin Hergeir (Høgni Olsen), sum stillar upp til formansvalið í Fiskimannafelagnum. Í filmklippunum eru vit í Vjetnam í 70’unum, men síggja eisini Trump í dag. Leysir setningar eru eisini um Mjørkadalsmenn, ið hava sent húsaleiguna í Havn til himmals. Tað er ein so gomul klisjé at eg vildi jarða hana. Kom víðari.


Eftir alt ov orðaríka dialogin í fyrstu pallmynd, er hallusinerandi kastrasjónssenan í aðru pallmynd larmandi stuttlig, tá tøknin, sirkus og akrobatikkur taka yvirhond. Her síggja vit havfrúnna, mammuna (Eyð Matras) og vermammuna (Súsanna Torgarð) sum trúføstu konuna, ið altíð stendur við mansins lið.


Eftir steðgin eru vit í triðju pallmynd, tá Linda (havfrúgvin) og Hergeir hava barnadóp í spíðsborgarliga heiminum hjá foreldrum hennara. Olivar er alla tíðina eftir pápa Lindu (Páll Danielsen), sum er stórkapitalistur og pensjoneraður skúlastjóri. Tað er sum at festa í turt fjús. Teir hava eitt so dynamiskt samanspæl, at eg hómi ein spíra til eina nútíðar sjónvarpsrøð, ið snarar um orðið trolkapitalisma.

Málið

Málið er beint fram, sum altíð hjá Jóanesi og bara í einstøkum førum hoyri eg orð, sum eg sjálvur vildi havt sagt annarleiðis. Og orðabókaføroyska málið fær eisini ein lerara fyri og annan eftir. Málið sjálvt sleppur at liva sítt egna lív sum briljantir one liners í fleiri síðusetningum, eitt eyðkenni sum kanska stendur serliga sterkt í Havn, hetta við fyndugum orðaspæli millum kiosk og keikant. Og meðan orðini renna, varnist eg líkleikan millum Jóanes og høvuðsleikaran, Hjálmar.


Í útsjónd og keipum líkjast teir so nógv, at tá eyðkendar vendingar, sum at slikka fisu, fara um pallin, tá er hann Jóanis. Hevði hann haft hund, seyðahund, so hevði hann itið Mefisto. Hjálmar er Jóanis og ikki ein patetiskt teldutalandi Stephen Hawking, sum tónadeyður lesur úr handriti. Her eru kraftfull orð, í byrjanini gamaní alt ov nógv, men tey eru allan vegin úr kjøti og blóði.

Sjómanskapur og gesamtkunst

Sjómanskapur og sjómannalív er ein vandamikili og óvard vinna, sum útbúgvingarskipanin, onnur enn Vinnuháskúlin, aldri hevur virt, og vinnan sjálv heldur ikki hevur vilja knýtt til útbúgving og menning. Tað er sum miðøld á sjógvi. Sjómenn skulu haldast ómælandi og aldri seta krøv. Tað er tesan. Antitesan er intelekuelli sjómaðurin. Men Olivar hevur mist førleikarnar sum sjómaður á teim sjey høvunum. Nú hevur hann tvey landgangandi hjól, sum hann pumpar luft í og roynir at halda koyrandi. Við orðaskjútsi hjá Jóanesi á dúrkinum frá Sanistål. Tað er hugtakandi. Hetta er Gesamtkunst mitt í Havn eitt septemberkvøld. Til lukku við avrikinum!

Av seks møguligum stjørnum gevi eg fimm, tí at inngangurin varð so orðaríkur. Kill your darlings!


19.9.16

Havsins óendaligi poesiur


Her er eitt brot úr ummælinum í Sosialinum í dag av leikinum Havfrúgvin, sum varð frumsýndur leygarkvøldið á Tjóðpallinum. Niðanfyri er vakrasta myndin úr poetiska leikinum, sum Jóanes Nielsen skrivaði og Eyðun Johannesen stjórnaði. Høgni Heinesen tók allar myndirnar av leikinum.



Um  hesa senu verður sagt soleiðis í dagsins ummæli í Sosialinum: Gólvið er blankt aluminium sum á flakavirki, so gummistivlarnir ikki glíða. Tøknin, ið gandast upp úr gólvinum, fram úr veggunum og niður úr loftinum, er ein so stórur medleikari, at onkuntíð er hon, tøknin, um at taka yvirhond og ger leikin praktfult orðleysan. Sum til dømis tá vit eru við eitt langt op í gólvinum, har syrgjandi fólk kasta rósur niðurí, og tey í næstu løtu taka trolið, ið hongur sum ein fiskur undan loftinum, og bera tað út av pallinum. Tá er senan so sterk, at orð eru óneyðug. Ja, í allari orðamongdini fært tú tann uppskolaða ynskidreym at síggja ein turran og orðaleysan leik, ella ein leik á einum fremmandum máli, sum tú ikki skilir, tí málið er bara ljóð, so sterkar eru pallmyndirnar hjá Sámali Blak og stuðlandi ljóðkarmarnir hjá Jens L. Thomsen.


Havfrúgvin er ein fjøltáttaður dreymaleikur, sum við briljerandi tøkni knýtir Havnina og Klaksvík saman í kjøti og blóði, hóast støð ikki verða nevnd. Við fyndiga machopenninum hjá Jóanesi Nielsen verða vit førd inn í hugaheimin hjá hansara alter ego, Hjálmari Dam, ið er kriplaði sjómaðurin Olivar, sum hevur byrt seg inni við turrløgdum kvinnudreymum og hevur valt at síggja verðina í egnari filmsgerð.


Í ummælinum í Sosialinum verður m.a. sagt, at: Ein forðing er løgd inn í leikin. Tað er høvuðspersónurin, Olivar, sum á manningarlistanum er ófrívilliga uppilagstur sjómaður. Eftir eina vanlukku á trolaradekkinum er hann bundin at rullistóli, kastreraður í einum dreymasekvensi, og nú einsamur sum Frankenstein.


Pápin er burtur og hann er sannførdur um at vinmaðurin hevur moggað mammuni, og er nú eisini farin við gomlu kjerligheitini, sum gevur leikinum heitið. Er hon for real, ella bara ein ødipal hugmynd í eini kryplaðari mannfólkatilveru uttan pápar og mannligar fyrimyndir?


Kvinnulýsingarnar, sum ivaleyst fara at falla mongum fyri bróstið, velji eg at fata sum úrslit av tilætlaðum messupráti, tá tær verða lýstar sum moggi-objekt. Í sjálvum sær eru tær einki uttan eitt lítið, er útsøgnin úr nútíðarmessuni. Men fyri Guds skyld ikki vaskikonan, Henrietta (Annika Johannesen).


Hetta eru undrunarspurningarnir í tilverunar vovna nútíðarneti. Bindingin til Olivarsa perspektiv er altavgerandi og bindir allan leikin til impotens og eina sjónliga amputatión, at vera settur til viks. Samstundis er rullandi hjálpartólið ein skriftastólur, ið eisini livir sítt egna lív og verður róptur erligheitstrúna. Fríggjanin til katolisismuna er greið.


Um brúkta málið verður m.a. sagt í ummælinum í Sosialinum í dag: Málið sjálvt sleppur at liva sítt egna lív sum briljantir one liners í fleiri síðusetningum, eitt eyðkenni sum kanska stendur serliga sterkt í Havn, hetta við fyndugum orðaspæli millum kiosk og keikant. Og meðan orðini renna, varnist eg líkleikan millum Jóanes og høvuðsleikaran, Hjálmar. Í útsjónd og keipum líkjast teir so nógv, at tá eyðkendar vendingar, sum at slikka fisu, fara um pallin, tá er hann Jóanis. Hevði hann havt hund, seyðahund, so hevði hann itið Mefisto. Hjálmar er Jóanis.

Eg avmyndaði teir báðar, nøs móti nøs, eftir sýningina á Tjóðpallinum leygarkvøldið.

Les alt ummælið í Sosialinum í dag.




17.9.16

Jóhanna og Ingun savna


Her eru Jóhanna og mamman, Ingun, við hvítum Reyða Kross bússum í túninum í Tórsbyrgi í dag. Eins og í fjør fingu tær eitt oyra til innsavningina. Er eingin inni, so leggja tær eitt kort í postkassan, har upplýst verður, hvussu ein kann stuðla á netinum, ella við at flyta eina upphædd gjøgnum banka.


Í fjør vóru Jóhanna og Durita, sum tá vóru 10 og 11 ár, á hurðini í somu ørindum.


Í 2012 eydnaðist mær at fáa eina mynd av Kára Mikkelsen, sum tá gekk við reyðu bússuni og fekk eitt oyra til landsinnsavningina hjá Reyða Krossi, sum tá var.


Reyði Krossur er heimsins størsti hjálparfelagsskapur. Reyði Krossur í Føroyum varð stovnaður 2. apríl í 1926. Felagsskapurin byggir á sjey aðalreglur, ið eru felags fyri øll Reyða Kross feløg í heiminum. Tær eru:

At vera menniskjanslig: Reyði Krossur, ið tók seg upp av einum ynski um at veita ópartíska hjálp til særd á vígvølli, roynir tjóðskaparliga og altjóða at forða fyri og linna menniskjansliga líðing, hvagar hon enn er. Endamálið hjá Reyða Krossi er at verja lív og heilsu, tryggja virðingina fyri menniskjanum, umframt at fremja sínámillum semju, vinalag, samstarv og varandi frið millum øll fólkasløg.

At vera ópartísk: Reyði Krossur veitir hjálp uttan fyrilit fyri tjóðskapi, rasu, trúgv, sannføring, klassa ella politiskar hugburðir. Reyði Krossur strembar eftir at milda líðingar hjá menniskjum og virkar bert út frá teirra tørvi og hjálpir teim fyrst, ið eru í størstu neyð.

At vera uttanveltað: Fyri í heilum at hava álitið hjá øllum, má Reyði Krossur ikki fara í parti í fíggindaskapum ella nakrantíð vera uppi í ósemjum av politiskum, rasuligum, trúarligum ella ideologiskum slagi.

At vera óheft: Reyði Krossur er óheftur. Tey tjóðskaparligu Reyða Kross feløgini skulu hjálpa teirra stjórnum í tí humanitera hjálpararbeiðinum og halda lóggávurnar í einstøku londunum, men tey mugu altíð varðveita teirra sjálvstýri, so tey altíð kunnu virka út frá aðalreglunum hjá Reyða Krossi.

At vera sjálvboðin: Reyði Krossur er ein sjálvboðin hjálparfelagsskapur, ið ikki á nakran hátt er eggjaður av peningaligum fyrimuni.

At vera ein eind: Bert eitt Reyða Kross felag kann vera í hvørjum landi sær. Felagið skal vera opið fyri øllum og skal kunna inna sítt humanitera arbeiði kring alt landið.

At vera algildug: Reyði Krossur er ein heimsumfatandi rørsla, har tey tjóðskaparligu Reyða Kross feløgini hava somu støðu og saman hava ábyrgd og skyldu til at hjálpa hvør øðrum.

16.9.16

Fríggjadagsruddiligheit


Ymsu dagarnir hava ymisk virði. Herfyri sang Kris Kristofferson um sunnudagin og einsemi hjá einsomum. Tað var eingin dagur, sunnudagurin. Mánamorgun sigst verða tiltikin fyri blues og hangovers, tá fólk aftur skulu undur tað, tey minst ynskja, arbeiða og verða lønartrallur. Men øll vilja rinda fyri at seta fótin undir egið borð, so har er einki at gera. Húsabygging er ikki bara frítíðarvirksemi, men lívstíðardómur hjá nýgifta parinum. Tað fara dagarnir til. Fyrr høvdu vit dimmudagar, tá Dimmalætting kom út. Sum virkin og nyttugur samfelagsborgari kundi tú ikki fara í song uttan at hava lisið Dimmu ein dimmudag, sum tú eisini kallaði bløðini í øðrum londum: "Far oman í tabac'ina og keyp mær eina Dimmu!" Nú er hóskvøldið blaðdagurin. Hjá summum er fríggjadagur lukkan. Tá breddar og skjótt kanst tú sjálvur gera av, hvat tú brúkar tíðina til. Ikki petti av rímu um leti. Tað hoyrir til dagleysar bøkur í keðsomum døgum innan tíðin kom í spargament. Tá er gott at síggja ruddiligheit arbeiðarans. Fríggjadagsruddiligheit.


15.9.16

Spotify fortaldi mær...


Spotify fortaldi mær í kvøld, at Søren Ulrik Thomsen er at hoyra við musikki. Akkurát sum Dan Turell, ið elskaði stórbýin. Power er heitið á tónsetta yrkingasavninum hjá Søren Ulrik Thomsen, har Det Glemte Kvarter hevur undirspælið og kontrapunktiska mótspælið í 20 sangum.


Onkuntíð bara 80’ara frambrúsandi disko, sum hjá Cliché og Lars Hug við militstrummum, og aðrar tíðir sum bland millum pornojazz úr svartfilmi og ágangandi vilmannatrummum frá Daft Punk og úr favela'ini í Rio. Gestasangarar eru Nicolai Elsberg og Maja Hartnack. Har sum yrkjarin sjálvur sleppur at lesa, sum í I ét nu, riggar tað best. Uttan fylgispæl. Orðini eru so innanímusikalsk at tey órógvast við fylgispæli. Ljóðið verður larmur, ljóð verður forstýrilsi, ljóð verður forbannilsi. Og so riggar tað aftur í løtum, bara í løtugloppum riggar tað, ljóðið og orðini. Sum at síggja Jackson Pollock til arbeiðis. Slettandi, slettandi, slettandi. Tað gevur ikki meining, at seta ljóð til. Hann eigur slettið, hann eigur pensilin, hann eigur løriftið, hann eigur hondina, hann eigur eygað, hann eigur løtuna. Alt annað er órógv. Órógv at eygleiða, órógv at hugsavna. Men onkustaðni riggar. Veit ikki heilt, nei veit ikki heilt, um poesijazzur riggar og yvirhøvur kann brúkast uttan at taka frá báðum, jazzinum og orðunum. Men onkuntíð riggar í orðatónagloppunum. Eg elski stórbýin og forfallið á bygd, har sum hundrað ára gamla kirkjan er ómannað solarium og aldri setur. Sólin. Eg elski forfallið. Men eisini Søren Ulrik. Elski hann so nógv, at eg haldi, at orðini eru nokk. Orðini á papírinum. Restin er forstýrilsi. Men sum sjov, at fáa yrkingar á pall, ja so er hetta heilt okay, Cityslang, Heimfallin og alt. Sum sjov er tað heilt okay. Men Dan Turell hevur verið har, og eg haldi ikki, at pláss er fyri øðrum í hasum ljósi í okkara tíð.


14.9.16

Vakrasti setningur á føroyskum


Í dag er fjúrtandi september og hálvfjerðs ár síðan fólkaatkvøðuna um loysing frá Danmark, almáttuga landinum, sum varð tikið úr føroyska gerandisdegnum og føroysku tilvitskuni við bretsku hertøkuni undir krígnum.

Sæð frá mínum sjónarhorni hava Føroyar aldri flutt seg so skjótt og so langt fram á leið, sum undir bretsku hertøkuni. Aldri áður hevur eitt fólk fingið so nógv at vita so skjótt um óvæntaðar menniskjansligar relatiónar, um jazz, film og bilar, og kvinnur, ið sluppu at finna seg sjálvar. Hvat gekk fyri seg á hoyggjhúsloftunum hesa tíð, kann eg bara gita um. Men eg var ikki til tá og havi ongan rætt at hava nakra meining um tað. Og tó. Føroyar vóru í hesi nýggju og óvæntaðu støðu noyddar at definera seg sum tjóð, tí eingin hevði gjørt tað fyrr. At kroysta føroyingin at hava eina støðu um egna støðu uttan danskan undirtekst.


Var fyri viku síðan á Skjalasavninum í sambandi við eina arbeiðsuppgávu. Las í Gerðabók Føroya Løgtings um fyrsta fundin eftir fólkaatkvøðuna í seksogfjøruti, sum besserwissarar nevna stjórnarmálið og vevja inn í toku. Fundurin, hin sekstandi hetta árið, varð hildin mikudagin 18. september.

Mitt á hondskrivaðu síðuni stendur hin vakrasti setningur á føroyskum:

Síðan kunngjørdi løgtingsformaðurin tingmanningini, at Føroya fólk við fólkaatkvøðuni 14. sept. 1946 klárt hevur givið tinginum til kennar, at alt landaræði fyri Føroyum er her á landi, og at løgtingsins skylda tí er at útinna fólksins vilja.

Síðan hevur hesin setningur í Gerðabók Føroya Løgtings, og tann fólkaatkvøða, sum hann sipar til, klovið tjóðina, ikki bara í tveir, men í nógvar partar, so einki er komið burturúr, hvørki tá ella nú. Syndranarmálið hevið verið rættara heitið.


Síðst í hálvfemsunum vóru útlit fyri, at okkurt fór at henda, men gakk, tað varð ikki. Bara ung listafólk, mest tónleikarar, tóku á seg at lýsa ein føroyskan samleika, og tað gera tey enn í heimsins marglitta kóri. Í fólkasálini eru tað listafólkini, ið flyta okkum fram eftir einari gøtu, har vit eftir førimuni royna at definera føroyingin við øllum teimum fasettum, sum til eru í einum altjóðagjørdum heimi við virðing fyri øllum. Um politikararnir eisini fara at vilja medvirka í at útinna fólksins vilja, vil bara tíðin vísa. Higartil hava teir ikki gjørt tað, poltikararnir av báðum kynum og úr øllum flokkum øll hesi ár.

Fyrradagin vóru vit í miðlunum mint um eitt heilt serliga listinlært frábrigdi, sum vit í hesum høpi eisini eiga at royna at rúma. Ella sum prædikumaðurin hevði sagt: biðið fyri. Tað er uppistandsskemt frá skuffaðum føroyingum í útlegd, sum á ellisárum hava trongd at siga, at teir aldri blivu nakað, og at kollveltingin í fjara heimlandinum so púra datt niðurfyri eins og eystanfyri. Tað er sárt hjá monnum at eldast so illa, og verða so fullir av hatri, sum Virgar leggur fyri dagin í hesari vikuni við júst fólkaatkvøðuni sum alibi. Hetta er eitt postfaktuelt sjúkueyðkenni, sum onkur meira lisin og listinlærdur enn eg má fáast at greiða og granska, so vit skilja hesa happandi øði, sum er meinlík henni, ið ber hin amerikanska Trump og onnur ómenni beint fram at maktini í hesum ivasomu døgum.

Men teksturin, ið varð skrivaður í tingbókina á sekstanda fundi í nítjanhundrað og seksogfjøruti er hin vakrasti á føroyskum. Tað hevur í hálvfjerðs ár verið óloysta avbjóðingin. Á alt ov mongum økjum liva og hugsa vit enn við donskum undirteksti.


12.9.16

Geytin verður aftur í ár


Norðurlandahúsið skipar aftur í ár fyri filmskvøldi sunnukvøldið 11. desember, tá nýggjastu føroysku stuttfilmarnir verða sýndir og tvær filmsvirðislønir, Geytin og Áskoðaravirðislønin, verða handaðar.

Nú stendur øllum filmsframleiðarum í boði at ríka um spírandi føroyska filmsskattin við at senda filmar inn til ársins filmstiltak, Filmskvøldið 2016.

Tykkara filmar verða tilmeldaðir við at senda teldupost til film@nlh.fo við kunning um heiti og longd á filmi, slag av filmi, navn á filmsframleiðara, teldupostadressu og telefonnummari hjá kontaktpersóni.

Freistin at melda filmin til Filmskvøldið 2016 er tann 10. oktober. Krøvini til stuttfilmin, sum skal sendast Norðurlandahúsinum í seinasta lagi 10. november, eru hesi:

1) Stuttfilmurin skal í mesta lagi vera 30 minuttir. Tó kann filmsnevndin í serligum førum gera undantøk, tá um longd ræður.
2) Heitið stuttfilmur hevur í hesum føri breiða merking og fevnir um spælifilm, listafilm, tónleikafilm, heimildarfilm v.m. Handilsligir filmar, ella filmar av øðrum slagi, sum innihalda handilsligar tilsipingar, verða ikki góðtiknir í kappingini um Geytan.
3) Stuttfilmurin skal ikki hava verið sýndur áður á Filmskvøldunum í Norðurlandahúsinum.
4) Stuttfilmurin kann hava verið sýndur alment áður, men ikki longri síðani enn 11. desember 2015.
5) Nevndin tilskilar sær rætt at gera eitt úrval av tilmeldaðu filmunum. Nevndin metir tilmeldaðu filmarnar eftir hesum virðum: søgu, søgusnildi og handverk.
6) Filmarnir skulu vera í einum av hesum formatunum: DCP, Blu-ray, ProRes ella DnxHD.


Í filmsnevndini sita Birgir Kruse, form., Sif Gunnarsdóttir, Jan B. Jørgensen, og Marjun Niclasen. Útlendski nevndarlimurin hesaferð er Birgitte Sabina Weinberger, stjóri í Odense Film Festival.
Geytavirðislønina á 25.000 krónur letur Tryggingarfelagið Føroyar saman við einari Geytastandmynd, sum Astrid Andreassen og Dávur Geyti hava gjørt. Áskoðaravirðislønin á 15.000 krónur verður latin av Tórshavnar Kommunu, og her er tað møtti áskoðarin, ið sleppur av velja sín yndisfilm.

Verkætlanarleiðari er Inger Smærup Sørensen.

Filmur í politikki í Tórshavnar kommunu

Politiskir flokkar hava givið filmslistini og filmsgerð ans, nú kommunval stendur fyri durum. Tá fyrsta tíðindaskriv um Filmsdagar í Felag fór út hósdagin 18. august í ár, varð sagt soleiðis undir yvirskriftini Filmur í politikki:

Nú kommunuvalið nærkast geva vit pláss fyri politiskum ætlanum um filmsgerð. Teir flokkar, ið stilla upp til kommunvalið, og hava film í teirra stevnuskrá, eru vælkomnir at melda seg til longu nú. So fáa teir fimm minuttir innan Wenders sýningarnar í Ostahúsinum, at siga biografgangarum í Havn frá um politiskar ætlanir við filmi.

Tveir flokkar, sum stilla upp til kommunvalið í Tórshavnar kommunu, boðaðu frá áhuga og luttøku við valevnum á Filmsdøgum í Felag. Fyrsti flokkur at boða frá luttøku var Framsókn, sum legði málið hendurnar á Høgna Reistrup, sum hevði hesa stuttu framløgu í Ostahúsinum í Havn:


Filmsvinna og Framsókn

Komandi árini skulu vit miðvíst skapa filmi góðar umstøður. Landið hevur sína uppgávu, privat gera sítt, og so skal Tórshavnar kommuna eisini á pallin og styrkja filminum sum vinnu. Vit síggja longu ídni og ein hugtakandi vilja at arbeiða við filmi.

Framsókn sær stórar møguleikar í filmi í høvuðsstaðnum. Tað nælir av sonnum, og nú skulu spírarnir vætast. Filmur styrkir og bjóðar okkara samleika av og gevur okkum ein tvørskurð av samtíðini. Filmur er eisini vinna, sum alsamt fleiri fólk kunnu liva av. Til tess at seta ferða á filmsvinnuna, er uppgávan hjá kommununi í trimum:

1) Føroyskir filmsframleiðarar fáa styrk
2) Peningur verður árliga settur av at draga útlendskar filmsverkætlanir henda vegin
3) Høli til filmsfólk verður fingið til vega í kommununi

Umframt at føroyski samleikin fær gagn av íløgum í film, verða nýggj størv skapt í eini skapandi vinnu, og so fara serliga útlendskar verkætlanir, sum verða lutvíst tiknar upp í Føroyum, at skapa vitan um land okkara, og hetta gagnar ferðavinnuni. Framsókn fer at seta pening av til at menna filmsvinnuna í Tórshavnar kommunu.

Meira verður at frætta um film í valskránni hjá Framsókn, segði Høgni Reistrup, sum er valevni hjá Framsókn til kommunvalið 8. november í ár. Eftir stuttu framløguna sóu vit Wendersfilmin Buena Vista Social Club.

Hanna Vang tók myndina inni í Ostahúsinum

Hin flokkurin at boða frá luttøku, var Tjóðveldi. Í Ostahúsinum bar Marin Katrina Frýdal hesi orð fram um mentan og filmspolitikk í Tórshavnar kommunu:


Tjóðveldi raðfestur mentan og list

Tjóðveldi hevur altíð raðfest mentan og list. Í stevnuskrá floksins fyllir hesin partur rættuliga nógv, og her er eitt brot:

"Mentan og list er at skapa, endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millum menniskju. Mentan og list skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkara lív, okkara søgu og samfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørk og flyta okkum framá. Mentan og list eru grundarlagið fyri vinnu, búskapi, sosialari menning og frælsi.

Íløgur í mentan og list eru íløgur í fjølbroytni, víðskygni, framtak í fólkinum og gera Føroyar sjónligar og virknar millum aðrar tjóðir í heiminum. Mentan og list eru fremsta umboðan okkara úti í heimi og skapa inntøkur til landið - bæði í sjálvum sær og við at fremja føroyskan útflutning, ferðavinnu og skapa vinnu sum heild.

Tjóðveldi vil:

•At øll eiga rætt og atgongd til mentan og list.
•At sum lítil tjóð skulu vit nýta størri part av landsins fíggjarlóg til mentan og list, sammett við størri lond.
•At bond og stýring ikki verða løgd á mentanararbeiðið, men at tað nælir og veksur á frælsum grundarlagi

Skapandi list og mentan

Tjóðveldi vil virka fyri at styrkja og áhaldandi menna ein dyggan listapolitikk. Íløgur í list og mentan eru íløgur í lívsgóðsku í einum sterkari samfelag. List eigur tí at vera atkomilig hjá øllum. Listaøkið fevnir breitt frá tónleiki, sjónleiki, bókmentum, myndlist til byggilist, handverkslist, sniðgeving umframt filmslist, sum telist millum listagreinirnar, ið hava góðar møguleikar eisini at røkka út í heim.

•Filmsgrunnur, ið veitir stuðul og fígging til føroyskar filmsspírar og -framleiðarar, verður so líðandi mentur til ein veruligan filmsstovn, sum skal gera tað møguligt at marknaðarføra føroyskan spælifilm úti í heimi."

Sitandi samgonga, millum Tjóðveldi, Javnaðarflokkin og Framsókn hava í samgonguskjalinum raðfest mentan og list høgt, har filmur hevur eina serliga raðfesting undir kreativari vinnu. Játtanin til Filmsgrunnin er økt upp í eina millión. Filmshúsið er í ger. Afturberingarskipanin er somuleiðis raðfest, sum eggjar fólki aðrastaðni frá at koma higar at gera filmar.

Landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum fekk í okt. 2015 handað álitið: "Filmshúsið - Føroyskur filmur á einum vegamóti.", sum Klippfisk hevur gjørt.

Í innganginum í álitnum verður m.a. sagt, at við verandi umstøðum er sprottin ein framleiðsluhugur, ið ger, at vit hava fingið eitt føroyskt filmsumhvørvi, sum er á tremur við royndum, dugnaligum og skapandi fólki, ið dagliga gera stuttfilmar, dokumentarfilmar, sjónbandaløg, lýsingar og sjónarvarpsframleiðslur. Fleiri eru, sum nema og hava nomið sær útbúgving og royndir uttanlands. Og føroysk filmsfólk eru nú før fyri og til reiðar at skapa filmssøgu – føroyska filmssøgu. Tilfeingið er har, men kortini eru karmarnir ikki mentir nóg nógv til, at filmur kann fóta sær sum ein verulig vinna.

Filmhúsið skal skapa eitt framhald, ið higartil ikki hevur verið í føroyskum filmi – eitt framhald, so samanhangur fæst millum talent- og førleikamenning, eina fjøltáttaða framleiðlsu, og útbreiðslu av føroyskum framleiðslum, so tær røkka breiðari hyggjaraskarum og keyparum. Filmshúsið skal savna royndir og førleikar og tryggjar eitt undirstøðukervi undir føroyskum filmi. Aðalmálið hjá Filmshúsinum verður at menna føroyska filmsumhvørvið og at lyfta føroyskan film frá tí, hann er í dag, til veruliga vinnu og yrkislist. Filmshúsið skal røkja hesa uppgávu, eins og gjørt verður í grannalondunum.

Klippfisk og stuðul frá kommunui

Tórshavnar kommuna hevur styðjað undir arbeiðið at menna framleiðsluna av filmi. Stuðul verður latin eftir umsóknum, og tað er ikki langt síðani, at 100 t.kr. vórðu latnar til eina filmsæltan og 300 t.kr til eina aðra.

Tað krevur nógv at framleiða film. Tað vita vit. Men tað er eingin ivi um, at eldsálir og dugnaskapur gera stóran mun. Tjóðveldi í kommununi ynskir at virka fyri at flyta føroyska filmsframleiðslu fram á leið. Tórshavnar kommuna hevur latið Klippfisk – 250 t.kr. árliga, í eini tíggju ár og harumframt latið høli; húsini til M. A. Winthersgøtu. Tí var tað sera hugstoytt at frætta í miðlunum í summar, at kommuna hevði hirt Klippfisk á dyr. Tórshavnar kommuna eigur í stundini at útvega teimum onnur og betri hølir, tí sjálvandi eigur høvuðsstaðurin at hjúkla um filmsvirksemið. Tí er tað sera harmiligt, at vælumtókta kvøldskúlaskeiðið í filmsframleiðslu, ið var ein avtala millum Klippfisk og Kvøldskúlan, nú eisini er steðgað. Tá ið Tjóðveldi aftur tekur um stýrisvølin á Vaglinum, fer tað at virka fyri, at hesar misgerðir koma aftur á rætt kjøl og allarhelst undir enn betri umstøðum.
Tað vóru stórtíðindi, tá ið tað í 2014 hoyrdist í tíðindunum, at Sakaris Stórá varð heiðraður við virðisløn í Berlin fyri stuttfilmin Vetrarmorgun.

Filmur hevur tann eginleikan at bæði vera ein grundleggjandi mentanarberi, ein listagrein og samstundis eisini vera ein stórvinna við túsundtals arbeiðsplássum.

Takk Filmsfelagið, Havnar Bio, Hygga síggj, Klippfisk og øll tit mongu sum stríðast fyri filminum. Við tykkara brennandi vilja hava tit longu prógvað, at hetta ber til. Og uttan tykkum høvdu vit ikki verið her, vit eru í dag. Í felag røkka vit langt, og sum Filmsfelagið sigur - altíð í felag - tí tá er filmur bestur - í felag.

Jú, sanniliga – tað grør um gangandi fót.

Bestu eydnu til tykkum og okkum øll, segði Marin Katrina Frýdal at enda. Hon er valevni hjá Tjóðveldi til kommunvalið 8. november í ár. Eftir stuttu framløguna sóu vit Wendersfilmin Paris, Texas.




Filmsdagar í Felag verða aftur næsta ár


“Filmsdagar í Felag” eru komnir at enda. Ole og Birgir, sum skipaðu fyri, vilja fyrst og fremst takka tykkum mongu, sum møttu til sýningarnar og tiltøkini.

Síðan vilja vit takka hesum fólkum, ið stuðlaðu og stóðu saman um filmstiltakið í miðbýnum í Havn: Jákup Eli í Havnar Bio, Gudmund í Filmsfjepparafelagnum Hygga Síggj, Heidi í 62 Norður, Hanna í Ostahúsinum, Vónbjørt á Býarbókasavninum, Johannes á Hvonn, Sophus í Føroya Bjór, Ingi í Norrøna Felagnum, Sakaris í Felagnum Føroysk Filmsfólk, Leivur í Búskapar- og Løgfrøðingafelagnum, Jóna Kristin í felagnum MoDo, Jógvan í Pedagogfelagnum og politisku umboðunum til kommunuvalið, Marin katrina og Høgni, sum í Ostahúsinum góvu teirra boð uppá ein kommunalan filmspolitikk í Havn.

Hetta var annar filmfestivalur í Havn. Triði filmfestivalur undir heitinum “Filmsdagar í Felag” verður í Havnar Bio og í miðbýnum í Havn í september næsta ár. Síggjast!


Elias vann ferðina


Magnus frá 62 Norður hevur funnið vinnaran - Elias Thorsteinsson - sum sjálvur annar sleppur til Reykjavikar t/r við ferðaskrivstovuni 62 Norður.

Vinnarin varð funnin eftir at filmurin Captain Fantastic hevði verið vístur í gjárkvøldið.


Tað var formaðurin í Pedagogfelagnum, Jógvan Philbrow, sum innleiddi nýggja og vælumtókta filmin við Viggo Mortensen. Captain Fantastic var seinasti filmur á Filmsdøgum í Felag.

Nú fer Filmsfelagið undir regluligu skránna mikukvøld í Havnar Bio.

Fyrsti filmur hesa vetrarhálvuna er danski heimildarfilmurin Dem vi var, har Teitur hevur gjørt tónleikin.

Filmurin verður sýndur mikudagin 21. september kl 20, tá Maud Wang Hansen, forkvinna í Heilafelagnum fer at innleiða sýningina.



11.9.16

Svart og hvítt vinnur í Venezia

Mynd: AP

Biograffilmar, sum er svartir og hvítir, eru aftur vælumtóktir. Eisini um teir eru fýra tímar langir, sum til dømis á árligu filmstevnan í Venezia, ið kallast la Biennale, og er hin elsta í heiminum.

La Biennale endaði í gjárkvøldið og tá fekk filipinski filmurin Konan, ið fór við enska heitinum The Woman Who Left og filipinska upprunaheitinum Ang babaeng humayo Gyltu Leyvuna, Leone d’Oro, sum er fyrsta virðisløn.


Leikstjórin er 57 ára gamli Lav Diaz frá Mindanao. Bæði í 2007 og 2008 vann hann aðrar virðislønir í Venezia. Tað var fyri svart-hvítu filmarnar við ensku heitunum Melanhoclia og Death in the Land of Encantos.


20 filmar vóru in competition í kapping um Gyltu Leyvuna. Sam Mendes var formaður í dómsnevndini, sum m.o. taldi Laurie Andersson, ið gjørdi Heart of a Dog, sum Filmsfelagið sýndi herfyri, og ikki minst Joshua Oppenheimer, ið gjørdi The Act of Killing og The Look of Silence, sum Havnar Bio og Filmsfelagið hava víst.

Ein annar nýggjur svart-hvítur filmur, sum fekk virðisløn í Venezia, var franski Frantz (Francois Ozon), har Paula Beer fekk Marcello Mastroianni virðislønina fyri besta unga kvinnuliga leiklutin.


Í fyrrárið vann svenski Roy Andersson Gyltu Leyvuna í Venezia.

Hóast heitið la Biennale er filmstevnan hvørt ár hesa ársins tíð í Venezia. Hon varð fyrst ferð hildin í 1932, og er í dag ein av trimum teim størstu í Evropa. Hinar eru í Cannes og Berlin.

Elsta filmsblað í heiminum, Variety, vil vera við, at filmstevnan í Venezia er góður karmur at gita um Oscarvirðislønirnar. Soleiðis skrivaði blaðið í gjárkvøldið:
The 73rd edition of Venice was one of the strongest in recent memory combining a diverse mix of potential Oscar contenders from the U.S. with classic auteur and more esoteric fare from other parts of the world, and attaining a good batting average with relatively few letdowns. It reinforced the Lido’s status as a prime Oscar launching pad and an important sales springboard to closing deals in Toronto.