25.4.18

Flaggdagur í Havn


Í skiftandi veðri frá sól til regn skipaði Havnar Hornorkestur fyri flaggdagshaldi á Vaglinum í Havn, har Regin Berg, stjórnmálafrøðingur og lærari á Glasir, helt røðu, sum er endurgivin longur niðri á blogginum.


Hornorkestrið og skótarnir gingu sum vant úr Kommunuskúlagarðinum oman á Vaglið. Henda hátíðardag verður Merkið vundið á stong, og vit minnast, at bretar viðurkendu Merkið tann 25. apríl í 1940 sum tjóðmerki føroyinga, sigur heimasíðan hjá kommununi. Siðvenjan við flaggdagshaldi á Vaglinum, sum vit kenna tað, hevur verið fastur táttur á hvørjum ári síðani 1947.


Seinastu árini hava Føroya Ellisakfør havt framsýning við sjáldsamum bilum og motorsúkklum í Tórsgøtu.


Í ár helt Regin Berg, stjórnmálafrøðingur og lærari á Glasir, flaggdagsrøðuna, sum er endurgvin niðanfyri.


Góðu áhoyrarar

Uppá nógvar mátar er tað løgið, at vit enn halda flaggdag. Vit liva í einum altjóðagjørdum heimi. Vit brúka fleiri tímar hvønn einasta dag á alnótini. Vit eru bitin av Netflix, HBO ella animé teknifilmum. Vit tosa meira um Trump, Putin og Kim Jong-un, enn um føroyskar politikarar.

So hví ganga runt og veittra við Merkinum í dag? Eru fløgg ikki avoldað? Vit eru heimsborgarar. Vit samskifta við allan heimin, og eru í allar mátar partur av altjóða búskapinum. So hví yvirhøvur ganga upp í, um vit eru føroyingar?

Svarið er einfalt. Vit hava brúk fyri tryggleika – vit hava brúk fyri at vita, hvørji vit eru, vit hava brúk fyri at vita, hvar vit hoyra til. Alheimurin gevur okkum so ómetaliga nógv fantastisk tilboð, men tey eru ov nógv, skifta ov skjótt og tað skal ofta so øgiliga lítið til, at vit missa okkum sjálvi burtur.

Spurningar sum: “Hvør eri eg?”, “hvørjum bólki hoyri eg heima í?” – og “hvør elskar meg?”. Kann Facebook hjálpa okkum við teimum? Vísindafólk eru samd um, at Facebook ger okkum keddari og meira ótrygg.

Hvussu við Amazon? Kunnu vit keypa okkum glað? Aftur har er svarið nei, treytað av at vit hava alt tað grundleggjandi. Men Netflix – Netflix man vera gott, ella hvussu? Nei.

Jú meira vit sita á afturpartinum og hyggja, tess minni glað verða vit, og fyrr doyggja vit.

Harafturímóti hava vit brúk fyri tryggleikanum í tí menniskjaliga. Í at kenna samfelagið kring okkum. Í at vita, at vit hava nakað til felags við teimum, sum vit eru saman við.

Og hendan tryggleikan kann tjóðskapur vera við til at geva okkum.

Vit kunnu siga: “Vit eru føroyingar. Hetta er søgan hjá okkum. Vit tosa føroyskt, vit hava Merkið – og vit taka okkum av hvør øðrum. Vit hjálpa hvør øðrum. Vit eru nakað serligt, og vit eru saman.”

Vit hava eitt ótal av dømum um, at fløgg og tjóðskapur verða misbrúkt. Men alt gott kann verða misbrúkt.

Og fløgg kunnu eisini geva okkum tryggleika. Geva okkum ein leiklut í hesum altjóðagjørda heiminum, og nakað at halda fast í, tá vit kenna, at vit ikki longur grynna sjálvi.

Men skulu vit kunna varðveita hesa kenslu av tryggleika av at vera føroyingar, krevur tað, at vit varðveita tað, ið ger Føroyar til eitt gott land at liva í. Tað krevur, at vit virða øll í samfelagnum hjá okkum, og hugsa um, at næstu ættarliðini eisini skulu kunna vera errin av at vera føroyingar.

Tí tað at vera føroyingur broytist alla tíð. Úrslitið kann tí lættliga vera, at vit brúka nógva orku at klandrast og eru minni góð við hvørt annað. Æviga stríðið millum Klaksvík og Tórshavn.

Niðurgerðandi viðmerkingar um námsfrøðingar og sjómenn. Samanbresturin millum akademikarar og tey, sum arbeiða við hondunum.

Tað er troyttandi og høpisleyst við hesum æviga stríðnum, og ger at nógv melda seg úr almenna kjakinum.

Samfelagið broytist – samfeløg broytast alla tíð. Tað er bara soleiðis. Vit hava meira og meira brúk fyri útbúgving. Vit hava meira og meira brúk fyri fólki í tænastuvinnuni, og fyri fólki, sum hugsa nýtt. Vit duga betur og betur at gera tingini, vit effektivisera, so sjálvandi minkar talið á teimum, sum arbeiða í gomlu vinnunum, og nýggjar vinnur fáa rúmd, og fáa størri týdning. Tað nyttar einki at gráta um, hvussu hetta broytir tað at vera føroyingur, hvussu vit missa tað gamla, og tað hjálpir ikki at berjast móti tí nýggja.

Avbjóðingin er ikki at reka tað nýggja burtur, men hvussu vit sameina tað gamla og tað nýggja. Hvussu vit varðveita tað, sum er vert at varðveita, og annars broyta og tillaga okkum, uttan at missa tryggleikan í tí at vera føroyingar, og enn hava eitt flagg at savnast um.

Hetta ger seg serliga galdandi, tí at stríðið millum Klaksvík og Tórshavn, spurningurin um fækkandi størvini í summum vinnum, og enntá æviga málið um loysing ella samband hevur, tá saman um kemur, lítlan og ongan týdning.

Vit standa yvirfyri so nógv størri avbjóðingum við veðurlagsbroytingunum. Ein hóttan, ið – mótsett broytingum í vinnubygnaði og búsetingarmynstri – veruliga kann gera enda á sjálvum tí at vera føroyingur.

Tí hvat er Føroyar uttan livandi havið? Hvat eru vit uttan náttúruna hjá okkum? Klára vit okkum, um vetraródnirnar blíva harðari og harðari?

So langt aftur, sum vit síggja, hevur golfstreymurin ongantíð verið so veikur sum nú. Steðgar golfstreymurin, so missa vit ikki bara veðurlagið, vit hava á landi.

Ein stór orsøk til, at Føroyar eru so sterkar, tá um ræður alivinnuna, er sjóvarhitin. Hann er júst, sum hann skal vera.

Hvat hendir, tá hetta broytist? Hvar fer fiskurin, sum fiskivinnan fiskar? Fyri ikki at tosa um, hvat hendir í havinum, um golfstreymurin ikki longur gevur djúphøvunum ilt? Eru vit føroyingar, um havið doyr?

Hetta er mest ræðandi avleiðingin, dálking kann hava fyri Føroyar. Men ikki tann einasta. Í Fraklandi eru 1/3 av øllum fuglum deyðir seinastu 15 árini, tí smákyktini, sum fuglarnir eta, eru burtur. Uppruna náttúran hvørvur, og eiturevnini úr landbúnaðinum taka sær av restini.

CO2 útlátið er ikki bara ein trupulleiki í mun til hitan. Tað ger eisini høvini súrari, so lívið í havinum, sum er bygt á kálk, er um at upploysast –  lívið, sum er grundarlagið undir føðiketunum í havinum.

Ikki bara tað. Gera vit ikki meira, so verða stór øki í heiminum so heit, at tað er ógjørligt at framleiða mat har – og í fleiri londum hvørvur vatnið, so hvørt sum havið fløðir. Hundraðtals milliónir av fólki verða noydd at  flyta, fyri ikki at doyggja í hungri og tosta – og vit hava nýliga sæð avleiðingarnar av, at “bara” nakrar tíggjutals milliónir fólk flýggja.

Veðurlagsbroytingar fara ikki at gera enda á mannaættini. Vit búgva ov nógva staðni, og klára ov væl at laga okkum eftir umstøðunum til, at tað er ein vandi í sjálvum sær. Men hungur. Kríggj. Sjúkur. - Børn okkara fáa eitt munandi ótryggari lív, og tað mesta av tí, sum ger Føroyar serligar og ríkar hvørvur. Tað er ikki bara realistiskt, tað er sannlíkt, um vit ikki arbeiða munandi harðari og skjótari ímóti hesum, enn vit gera í løtuni.

Politiska skipanin hjá okkum hevur gjørt onkur góð tiltøk, men alt, alt ov nógv orka fer til at klandrast um meiningsleys smáting alt meðan hóttanin, vit her standa yvirfyri, verður størri og størri.

Men tað er ikki ov seint. Vit kunnu framvegis venda gongdini, og steðga ringastu avleiðingunum av veðurlagsbroytingum og mátunum vit sjálvi oyðileggja náttúru okkara.

Enn kunnu vit tryggja, at eisini framtíðar ættarliðini hava nakað at savnast um, tá flaggdagur er, og at vit glað kunnu lena okkum afturá, at lurta eftir frálíku tónunum frá Havnar Hornorkestri.

Vit venda ikki gongdini einsamøll, ikki sum einstaklingar; men sum ein tjóð, sum eitt fólk, ið livur av, saman við og í javnvág við náttúruna, tí náttúran er grundarlagið undir allari okkara tilveru.

Tað er ikki nóg mikið, at politiska skipanin skrivar undir symbolskar avtalur og fær okkurt hissini undantak her og har. Vit, føroyingar, vit sum tjóð skulu trýsta á, og stríðast fyri, at avtalurnar seta harðari krøv.

At vit leggja størri orku í at verja náttúruna. Og prógva, at sjálvt eitt lítið og avbyrgt land sum okkara, ið er so bundið at tí, ið náttúran gevur okkum, sjálvt vit kunnu liva grønari.

Seinastu verkætlanirnar hjá SEV eru við til at prógva, at vit kunnu gera ein mun, at vit kunnu vísa veg, um bert vit velja tað.


Vit æra ikki Merkið við at bara stara okkum blind aftureftir og lovprísa tí, sum forfedrarnir hjá okkum gjørdu. Undanfarin ættarlið hava framt nógv avriksverk, men vit elska ikki Føroyar, við at tosa skaldaborið um tað, og reypa fyri ferðafólki.

Vit elska Føroyar, vit æra bæði fedrarnar og Merkið við at tryggja og stríðast fyri, at komandi ættarliðini ikki bara hava eina framtíð, men hava eina góða framtíð. Vit elska Føroyar, um vit megna at geva tann arvin vit fingu frá forfedrunum eins góðan – ella betur – víðari til tey, sum eftir okkum koma.

Tí fátt er so framúrskarðandi, sum at liva í Føroyum. Tað er aftur og aftur, um vit fara út, og hyggja at undirvøkru náttúru okkara, at vit bara kunnu gána.

Buldrandi vetraródnirnar, kínandi summardagarnir, at koma uppum pollamjørkan og hyggja at oyggjunum – hetta er eitt ótrúligt land at búgva í. Legg so afturat fólkini, at vit koma hvør øðrum við, og alla søguna, sum enn býr í okkum, eisini so hvørt sum vit mennast, og eg kann bara vóna, at míni børn eisin fáa møguleikan at síggja og uppliva tað eg upplivi og síggi.

Vit kunnu gera meira enn vit halda. Føroyar, alt tað Merkið umboðar, hetta er vert at berjast fyri. Sjálvt um avbjóðingarnar eru so mikið stórar og ræðandi, at tað kann vera freistandi at ikki hugsa um tær, so er tað okkara skylda at verja og varðveita Føroyar. At geva Føroyum teirri somu trygdina, sum Føroyar geva okkum.

Takk fyri.


Eftir røðuna spældi Havnar Hornorkestur seinasta ørindi úr tjóðsangin og fólk tóku húgvuna av. Eisini føroysa hvassasti journalistur, Øssur Winthereigh, tók kollin av hesa hátíðarløtu á Vaglinum.


Hinumegin, ikki langt frá plakatini hjá Sjónleikarhúsinum, stóðu sjónleikarinnan, Annika Johannessen, sum júst hevur spælt Beinta í Vágum, og pápin, Eyðun Johannessen, leikstjóri, sum leggur bók fram í Reinsarínum í annaðkvøld, nú hann verður 80 ár.


Mitt fyri á Vaglinum eru nú komnir amerikansku fotografarnir, sum hava verkstovu, workshop, hjá Bill Schwab um alt landið. Her er tað Jim Collum, sum hevur verið á Panamé, og nú avmyndar hornorkestrið, sum tey øll eru ovfarin av. Tey hava so høgan standard, siga tey øll sum við ein munn.


So eru tað bilar fyri allar pengarnar í Tórsgøtu. Oddmar, bróður, sum er Porsche-afficiando, er júst komin úr Svøríki, har hann hevur keypt ein Porsche Carrera 2 frá 1989 við 3,6 motori. Reyða lakkið er originalt um allan bilin. Tað er Ragnar Joensen, sum sæst við hansara lið, ið hevur sagt honum frá um sjáldsama bilin, nú hann var til sølu í einum Porsche klubba. Ragnar hevur ein sama slag og vitjar her í hesum døgum.


So koma motorsúkklur og knallertir framvið. Fyrst ein original Nimbus og so tvær eins originalar, men yngri og minni Yamaha.


So fer at regna og Hans Jákup Mikkelsen startar hin reyða Ford Anglia við mínum yndisvinkli og - myndaevni, men nú í regni.


Regnið krevur nýggjar myndir av eins reyðu Porsche Carrera bilunum hjá Oddmar og Ragnar.


Oddmar bjóðar mær fyrsta biltúr í nýggja Porsche bilinum, sum er hin fjórði hann eigur. Tað skal hann ikki siga tvær ferðir. Í regninum hoppi eg beint uppí.


Ein frálíkur flaggdagur lækkar móti endanum. Irish Pub og Glitnir flagga við Merkinum niðri á Skálatrøð, og uppi við Hoyvíksvegin, har summi siga at meira mentan er, har flagga tey eisini við Merkinum frammanfyri granskingarstovuna Inova. Í dag og allar dagar eiga øll Merkið.




24.4.18

Eyðun áttati


Undir yvirskriftini Tey eru tey, ið flyta stik á lívsleiðini boðar forlagið Sprotin frá nýggjari bókaútgávu hóskvøldið, nú leikstjórin Eyðun Johannessen verður 80 ár leygardagin hin 28. apríl. Omanfyri havi eg avmyndað Eyðun í Reinsarínum fyrsta sunnudag í advent í fjør, dagin eftir at Carl Johan Jensen fylti 60, og sama forlag legði fram nýggjastu bókina Sær, ein fuglabók av gloymsku. Tveir dagar undan føðingardegnum hjá Eyðuni, hóskvøldið tann 26. apríl kl 21, verður nýggja bókin, sum hevur fingið heitið Míni leikapetti, løgd fram í Reinsarínum í Tórsgøtu í Havn. Ikki er ringt at gita, hvat fyrsta orðið er í kapitlinum Reyða húsið, sum kann lesast her. Giti nú. Livandi permuna eigur Tórbjørn Olsen.


Eyðun var ein av trimum hugsjónarmonnum, sum í 1962 stovnaðu Filmsfelagið í nýbygda biografinum Havnar Bio. Hinir báðir vóru Erling Simonsen og Fraser Eysturoy. Undan stovnandi aðalfundinum høvdu teir sent eitt bræv til "100 borgarar í Havn" um at skipa fyri listaliga áhugaverdum filmssýningum í býnum. Tað sæst á teimum báðum fyrstu síðunum í gerðabók felagsins.



Forlagið Sprotin sigur í tíðindaskrivi í dag, at tey nú leggja fram eina bók, sum í brotum lýsir lívið hjá manninum, ið legði lunnar undir nýggjan føroyskan sjónleik. Forlagið sigur eisini, at nýggja bókin Míni leikapetti er fyrsta føroyska sjónleikarasøgan í brotum. - Hesir báðir tættir hanga saman sum krókur og lykkja, so væl bregdaðir saman, at tú fært valla tosa um annan uttan eisini at tosa um hin, sigur forlagið, sum endar við at spyrja: - Tá ið tikið verður samanum, hevur so hesin spegilin, ið Eyðun saman við øðrum setti upp fyri okkum fyri hálvari øld síðan, verið við til at broyta nakað? Hevur hann rúmkað okkum samfelagið? Hevur hann fingið okkum at pilka onkran fordómin niður? Óneyðugt at siga, ætlar Sprotin at varpa ljós á hetta hendingaríka lívið við samrøðum, upplestri, kvøðum, sangi og tónleiki hóskvøldið tann 26. april kl. 21 í Reinsarínum í Havn, har eisini henda myndin niðanfyri varð tikin 3. desember í fjør. Uppá forhond fari eg longu nú at ynskja Eyðuni til lukku, og takka fyri manga góða løtu.





22.4.18

Eg prenti, tí eri eg


- Eg prenti, tí eri eg, sigur fotografurin Bill Schwab á talgildu Facebook vangamyndini. I print, therefore I am. Í 2005 fór hann undir Northern Light Press and Worhshop í Emmet County har norðuri í Michigan. Umframt fotografiskum verkstovum skipa tey eisini fyri árligu framsýningini Photostock við prentaðari fotolist. Omanfyri havi eg fangað hann í Kirkjubø, sum á triðja sinni er partur í fotografiskari verkstovu í Føroyum í tíggju dagar. Tey brúka samgild, analog, myndatól við filmi at framkalla og hópin av filtrum. Men tey hava eisini talgilda útgerð, at lýsa dagin og vegin á netinum, so fleiri kunnu fylgja við fotografisku Føroyaferðini. Ovast á Facebookbreddanum hjá Bill í dag er Koltur, tikin við dronu yvir Norðradalsskarði. Hin myndin, har vegurin verður eitt við skýggini, er tikin við somu dronu móti Mjørkadali.


Tey koyra í tveimum áttapersóna VW-bussum, sum tey hava leigað frá Unicar. Bill er sjálvur sjafførur í eina bussinum og fotografurin Kerik Kouklis úr Placerville í California, sum hevur lisið hydrogeologi, er sjafførur í hinum bilinum.

Amerikansku fotogestirnir leggja til brots beinanvegin. Veðrið er stak vánaligt, vindur og regn, men tey hava lurtað eftir veðurtíðindunum, sum siga, at tað slítur í og dregur frá út á dagin. Teimum dáma væl beinraknu og ikki sørt skaldsligu orðingarnar hjá føroysku veðurtænastuni, sum hon hoyrist úr Útvarpinum, við tulki rímiligvís. Hinvegin skilji eg, at bláur himmal er ikki fremstur í teirra myndahuga. Tað er heldur náttúran og tað, sum rørist í henni, vilt og ótamt.


Kirkjugarðurin og skiftandi ljósið, ikki bara úr loftinum, men eisini innan av havinum, er eitt afturvendandi myndaevni, sum amerikansku fotografarnir vísa stóran áhuga.


Hetta er so gott myndaevni og so spennandi ljós, at øll útgerðin verður tikin fram úr bilinum. Her er tað Jim Collum, sum til gerandis arbeiðir hjá Apple í Silicon Valley í California. Hann er ovfarin av góða netsambandinum í Føroyum


Steve Hanrahan er frá Berkley í California. Umframt litfagru húgvuna hevur hann hópin av samgildari og talgildari útgerð, og er sjáldsama skjótur at gera klárt til myndatøku.


Í Kirkjubø eru eisini fotografar úr Singapore. Øll passa seg og sítt, kirkjan er opin og eingin ger nøkrum ónáðir. Besta er nýggja vesið og rúmið, har fleiri fólk kunnu savnast og leggja ráð í regninum.

So til Syðradals eftir spennandi vegnum, sum ikki er gerandiskostur í USA. Ljósið skiftir alla tíðina og opið er beint út í hav. Angin av tara í Kirkjubø hongur enn í nasunum, tá vit opna bildyrnar og kenna nýggja angan av súrhoyggi og tøðum. Teimum dáma hetta. Soleiðis skal tað vera í bóndalandi.

Steve Hanrahan fer spelkin heilt oman til hegnið, so eg eri bangin og biði hann ansa eftir í hála bønum, tí her er bratt. - Ja, sigur hann. - Eg undrist yvir, at ikki filmar verða gjørdir her, tí her er so dramatiskt landslag. Hetta er fantastiskt. Sum í Lord of the Rings. Eitt grønt ævintýraland við drama allastaðni, sigur hann. Og so má eg siga Steve, at tað var um reppið, at Steven Spielberg og hansara framleiðslulið komu higar at gera filmin The Big Friendly Giant. Sparingar fingu tey at velja onnur upptøkustøð enn Føroyar.

Oman úr fjøllum rullar mjørkin og ger trøllslig myndaveni.

So leggja vit á Oynna og steðga omanfyri húsini í Mjørkadali. Tey halda tað vera stuttligt, at hesin danski bygningur, sum varð bygdur undir kalda krígnum, nú er blivin fongsul hjá donsku løgregluni. Kanska vevji eg meg inn í okkurt tjóðskaparligt, tí eini fotgrafurin, sum er úr New York, spyr um eg eri tjóðveldismaður. - Sæst tað so væl, spyrji eg snópin í góða útsýninum.

So eru vit í Bø, tað er turt, men enn er grátt. Handan skýggini hómast sólin, sum í løtum spælir í túninum, eins og aldurnar, ið spæla á sandi.


Tey kenna hvønn krók í lítlu bygdini og vita, hvar parkeringsplássini eru. Taka útgerðina fram og ganga oman á sandin, miðvís og dedikeraði.

Meðan maðurin, John David Brown, ið er tónleikalærari í Cedar Hill í Texas, og sæst undir hvítum hatti á sandunum í Bø, fotograferar, situr konan, Robyn Jorde, og málar við vatnlitum. - Eg eri ikki fotografur, tað er maðurin, sigur hon lítllátin, meðan Pætur Hansen og sonur hansara Martin, koma út at hyggja. Teir búgva í húsunum, sum fyrr vóru hotell.


Og her er vatnlitaúrslitið hjá Robyn Jorde úr Texas hesa dýrdarløtu við Kirkjubreyt í Bø. Giti, at hon fer at hava framsýning í Texas við føroyskum vatnlitamyndum. Stay tuned, sum tey siga.

Onkur fer inn í kirkjuna, lykilin er í hurðini, og tey varnast gravsteinin frá 1937, ið er reistur til minnis um fýra menn, sum fórust á sjónum. Á brúnni millum Dávabreyt og Traðarveg hevur Steve frá Berkley sett fótin undir myndatólið og tekur filtrini fram, at fanga litspælið í fossinum meðan aprílsólin brýtur sær veg gjøgnum skýggini.

Bóndin hevur júst verið framvið og givið seyðinum. Lombini spæla á bønum, og eg fangi hitt svartføtta lambið, sum við einum demonstrativum feti ger amerikanarunum greitt, hvør er The King of the Road í Bø.

Smittaður av várlombunum fer Bill eisini at spæla. Hann tekur stóra svarta kuffertið úr bussinum og setur dronuna saman. Bara rullið av kuffertinum hoyrist um alla bygdina. Við iPad og góðum netsambandi er hetta rætta leikutoy fyri spælandi fólk í øllum alduri og úr øllum tjóðum. Fantastiskt!

Seinasta fotostopp er Gásadalur við Múlafossi, sum tey øll kenna frá starvsfeløgum og vinfólki, sum fyrr hava verið her. Tey kenna eisini Wim Wenders, og nikka sannførandi, tá tey hoyra, at Submergence er tikin í hesum øki. Enn er hann ikki vístur í Føroyum, tí danskir biografar hava ikki áhuga í honum. Men svenska deildin av Scanbox, sum eigur filmin í Norðurlondum, vil loyva føroyingum at vísa hann í summar. 

Innan sólin setur yvir Mykinesi, Gásadali og allari verðini, eru amerikansku gestirnir sannførdir um, at Føroyar frá náttúrunnar hond eru ein drama pallur. - Her er so dramatiskt, at eyga sær eitt nýtt myndaevni, hvar tú so hyggur í landslagnum, sigur Steve, meðan hini nikka játtandi, og eru væl nøgd við alt myndatilfarið, sum tey lognu fyrsta dagin hava við sær heim at arbeiða við, processing. Á pappíri, sum er teirra kall. Eg prenti, tí eri eg, sum ferðaleiðarin Bill sigur. Ímeðan fangi eg Bill við fartelefonini, spælandi við eina hundin hjá bóndanum í Gásadali. Nú hoyri eg hann floyta, bóndan.