16.12.17

Riding shotgun í bestu harutíð


Í bestu harutíð sat eg í dag í bilsessinum framman, høgrumegin føraran, vestur á flogvøllin. Ístaðin fyri byrsu at skjóta haru við, hevði eg gjørt meg út við myndatólinum at skjóta kavamyndir soleiðis beint út eftir tí, sum fyri er í kalda góðveðrið. Yvirskipaðu ørindini vóru at møta Jógvani, sum seinrapartin kom við Atlantsflogi úr Danmark. Her hómast bláur himmal og seinastu sólstrálurnar á hvíttklæddu fjallarøðirnar norðanfyri, innan alt ber upp fyri, so vit bara síggja næstu líðirnar í Kaldbaksbotni.


Nú missa vit bláa loftið og fjara sýnið, so alt er næstan svart og hvítt, og ber upp fyri øllum tí fjara.

 
Í Kollfjarðardali er ein bilur farin út av vegnum og er bóltaður runt í morgunhálkuni. Nú er saltað og gott at koyra, men allir litir eru burtur. Eftir Leynatunnulin er trøllsliga grátt yvir bláa vatnið og fram við vegnum, har brúnguli heystarhagin hevur hug at troðka seg upp úr tí litleysa lendinum.


Eftir at flogfarið er lent henda sjáldsama góðveðursdag, venda vit aftur móti Havnini. Fyrst fyri er vatnið við teim trimum nøvnunum - Sørvágsvatn, Leitisvatn og so bara Vatnið. Riding shotgun eftir Vatnavegnum hepnast at fáa hesar báðar mjávaksnu sólsetursmyndir í kassan.


Her er so sjáldsama stilt og vakurt, at her má steðgast og tíðin takast og fangast í hægstu harutíð. Eitt skot og tvær eru fyri við Vatninum og Trælanípuni í spegilsstillum baksýni.


Fotografar við stativi og nógvari útgerð hava stillað upp við Gróthústanga at goyma løtuna við sólsetri. Stilt og friðarligt í andsøgn við hóttandi illveðrið seinastu nógvu dagarnar. So er tað aftur shotgun til Havnar við Vatninum í bakspegilinum.


15.12.17

Tá ljóðið sigur søgur á filmi


Tá ljóðið sigur søgur á filmi er yvirskriftin, tá Peter Storm Wich fer at sýna filmin Polar, og greiða frá um ljóðsniðið í fyrstu grønlendsku webfilmsrøðini.

Tað eru Filmsfelagið og Havnar Bio sum í felag fara sýna filmin Polar, sum er verkætlan frá filmsskúlanum Super16. Samstundis er hetta ein pilotur, nú fyrsta grønlendska netrøðin verður gjørd.

Baksýnið og orsøkin til sýningina í Filmsfelagnum er, at varpa ljós á ljóð í filmi og filmsgerð. Skal ljóðið gera mun og hava størst møguliga virkna í filmaðu søguni, so skal ljóðfólkið, ljóðdesignarin, vera við í kreativu prosessini longu tá hugskotið verður til og handritið skrivað. Polar er eitt dømi, har ljóðsniðgevin medvirkar frá byrjan, og elvir til, at ljóðmyndin og alt ljóðumhvørvið verður ein sjálvsagdur medspælari í filmaðu søguni.

Peter Storm Wich, sum lesur til tónameistara á Danska Filmskúlanum, og hevur ábyrgdina av ljóðinum í Polar, fer eftir sýningina at siga frá um, hvussu ljóðið er blivið til og at svara spurningum frá áskoðarum.

Opna filmsýningin, sum er ókeypis, er ætlað føroyskum filmsfólkum og øllum, ið á ymsan hátt fáast við og hava áhuga í filmi, og vilja síggja film í biografumhvørvi við røttum ljóði. Tiltakið er fyriskipað saman við Havnar Bio.

Soundvenue skrivar soleiðis um filmin Polar: Nuuk, de omkransende fjelde og det sagte skvulpende hav udgør det særlige, isolerede serieunivers, hvori ’Polar’ udspiller sig. I dagslys dominerer industri og betonbyggeri, men når mørket falder på, transformerer farvestrålende nordlys og ildevarslende hvalsang sceneriet. Myter og mystiske lydfænomener truer byens ungdom. Som overnaturlig spændingsserie lægger ’Polar’ fremragende ud – endda med fintfølt og underspillet homodrama som følelsesmæssig klangbund. (www.soundvenue.com)

Polar: Leikstjórn: Natalia Anna Ciepiel, Alexander Ohrt. Handrit: Morten Mortensen. Leikarar: Amisuna Berthelsen, Inuna Davidsen, Elias Lindhardt. Tónameistari: Peter Storm Wich. Longd: 34 minuttir. Sýning: Fríggjadagur 29. desember 2017 klokkan 12:00, tað er á middegi.


Fullsett kirkja við Bach og kertum


Ólavskirkjan í Kirkjubø, sum helst er reist í 1200-talinum og tí er Føroya elsta kirkja, var fullsett í kvøld, tá skipað var fyri konsert við klassiskum tónleiki eftir Johann Sebastian Bach (1685-1750).


Samskipari var Ólavur Jacobsen, sum spældi klassiskan guitar og var framúr væl upplagdur frásøgumaður við perfektari timing, ikki bara í gittarspæli, men eisini í orðum.


Einki orgul er í kirkjuni, so umframt gittarin hjá Ólavi, hoyrdu vit eina strúkikvartett við Moniku Stauss Joensen, Jón Festirstein, Jens Christian Guttesen og Jonu Jacobsen. - Alt samalt í andum hjá Bach, sum skuldi levera tónleik hvønn sunnudag, bæði til vanliga messu og til hámessu, og altíð leggja til rættis eftir høvi og umstøðum, sum til dømis her í kirkjuni, segði ein nærverandi Ólavur.


Carsten Arnskov, teknikari í Kringvarpinum, hevði myndprýtt kirkjuna við ljósi upp á veggin í litum, sum vit annan vegin kenna úr litaðu glaslistini hjá Tróndi Paturssyni, men eisini við søguligum portrettmyndum av Bach og hansara nótaskriftum í skiftandi liti og skapi.


Frá tí siðbundna til tað psykedeliskt hallusinerandi vóru litirnir og myndirnar hjá Carsten væl proportioneraðar eftir kirkjuvegginum. Við døggváta gluggan síggi eg fyrst mín egna skugga kastaðan upp á veggin, meðan strúkikvartettin ger klárt at spæla frammi í kóri.


Annar ljóskassin, ið varpar væl skipaðu myndirnar upp á kirkjuveggin, stendur undir gamla bóndagarðinum, og hin ljóskassin er settur oman móti sjóvarmálanum, har vetrarfuglar svambla og blíðu aldurnar hoyrast, sum prestur so væl hugleiddi um, her sum meginland møtir havi.


Spennandi er at eygleiða skiftið, og síggja vinstra eyga á Bach skera kirkjuveggin, so hann við støði í glugganum mest sum skapar klassiska gylta skurðin, meðan havið dunar beint fyri fótum og tari liggur í túninum eftir miklan uppgang. Nú er stilt.


Eftir hinum vegginum, fram við gøtuni, skifta nótar og hondskrift hjá Bach millum opnu kirkjudyrnar og upplýsta gluggan.


- Fyrimyndin til konsertina er úr St Martin In the Fields kirkjuni í London, har konsert er á hvørjum ári, sum kallast Bach in Candle Light, sigur Jóhan Mortensen, ið fekk hugskotið til konsertina, sum Føroya Stiftsstjórn og Tórshavnar kommuna skipaðu fyri. Jóhan vónar, at candle light konsertin kann verða eitt afturvendandi tiltak hesa myrku ársins tíð, og kann takast uppaftur in summer light í Múrinum, so Kirkjubøur framyvir verður eitt kraftsentur við tónleiki eftir Bach.


Prestur í Ólavskirkjuni í kvøld var Meinhard Bjartalíð. Hann byrjaði hugnaligu løtuna við kertum og Bach, og til endans las Meinhard eina bøn, sum Sólrun Michelsen hevði orðað, innan øll reistust og sungu av hjarta Gleðilig jól, tí ikki sást at lesa.


Aftaná konsertina, sum vardi ein tíma, beyð bóndin, Jóannes Patursson, niðan í Roykstovuna, har Føroya Bjór setti Luther og Katarinu bjór á borðið. Takk fyri eina kontemplativa løtu, nú jólini og blinkstrandi søluljósini eru í hondum.







13.12.17

Bach í kertuljósi


Í Føroya elstu kirkju, Ólavskirkju í Kirkjubø, verður ein sjáldsom konsert hóskvøldið 14. desember klokkan 19:30.

- Fyrimyndin er úr St Martin In the Fields kirkjuni í London, har konsert er á hvørjum ári, sum kallast Bach in Candle Light, sigur Jóhan Mortensen. Í innbjóðing ger hann vart við, at konsertin er ókeypis og pláss er fyri 100 áhoyrarum.

- Bretska konsertin er hugnalig og sera væl fagnað, og við íblástri frá henni verður nú konsert i Kirkjubøar Kirkju við Bach tónleiki á høgum støði, sigur Jóhan.

Aftaná konsertina, sum varar slakan tíma, hevur Føroya Bjór móttøku í Roykstovuni hinumegin túnið, har eitt jólalag eisini verður spælt.

Palli Gregoriussen sigur, at kirkjan í Kirkjubø, eisini nevnd Ólavskirkjan, er elsta kirkja í landinum, sum er í brúki. Hon hevur eitt tíðarskeið verið dómkirkja á føroyska biskupssætinum. Í 1963-1966 fóru fram umfatandi fornfrøðiligar rannsóknir av lendinum undir kirkjuni. Rannsóknin vísti, at kirkjustaðurin er fornur. Komið varð m.a. fram á tríggjar gólvfláir úr miðøld. Í hesum fláum vórðu funnir fimm myntir. Tann elsti, ið er enskur, varð sligin í tíðarskeiðinum 1223-1235, og varð hann funnin undir tí elsta gólvinum. Innar í kóri varð funnin ein bispagrøv. Grøvin sjálv var klødd innan við nævur. Kolevnis-14 tíðarfestingar bæði av kistuviðinum og nævrinum vísa, at grøvin man verða frá miðskeiðis í 1200-árunum. So mangt bendir á, at kirkjan er reist einaferð í 1200-árunum, og er sostatt ein miðaldarkirkja, sigur Palli Gregoriussen í bókini Eldru hválvkirkjurnar.


At byggja undir skeivum fortreytum


Í morgun verða tey áhugaverdu tíðindi borin á Portalinum, at eitt virki á havnarlagnum á Tvøroyri er bygt undir skeivum fortreytum. Meistarligu myndina, ið sigur meir enn milliardir av keyptum orðum, tók Reidar Simonsen fyri tíggju døgum síðan. Innihaldsliga tekstkeldan er stjórin í vinnufelagnum á VP í gjárkvøldið. Gamaní, kunnu fortreytir broytast frá degi til dags, tað verið seg persónliga ella alment, í relatión til onnur núlivandi, ella bara vinnuliga, soleiðis sum pengar nú kunnu definera okkara viðurskifti við grannan, tí vit púra óvæntað hava vunnið milliónina, og tað verður ein grannatrupulleiki.


Í summar var eg á júst hesum ný- og gamalsøguliga armageddonstaði, og kann ikki annað enn geva kelduni rætt. Hetta er alt bygt eftir púra skeivum fortreytum. Men hin órættaði er ikki grefliga virkið, sum á dronumyndini sæst fremst fyri sum rovini á einum futuristiskum bláhvali. Nei, tað eru tey, sum í fyrndini, men í dag uttan rættindi, ið bygdu býli, virki og handlar eftir natúrgivnu strandarlinjuni á Tvøroyri. Púra organiskt. Nú er eitt nýskrímsl blást upp fyri eyguni á teimum, sum fyrr høvdu makt, men í dag onga akt. Jú, fortreytirnar eru púra skeivar at byggja á Tvøroyri. Tað avdúkar dronumyndin sum eingin onnur. Vorðið sum búreisingur, ið nú á øðrum sinni kortini byggir undir skeivum fortreytum á sama stað.

11.12.17

Triðihvør á netinum er eitt barn

 Children in a Digital World (UNICEF 2017)

Fleiri og fleiri børn eru á netinum, sigur ST-stovnurin UNICEF í árligu frágreiðingini. Nú er triðihvør á netinum eitt barn, verður sagt í fráfreiðingini Children in a Digital World, sum kemur út í dag og fæst ókeypis á netinum.

Ein sjónlig avbjóðing í nýggju frágreiðingini er, at 71% av teim 15 til 24 ára gomlu eru sambundin, connected, meðan bara 48% av øllum brúkarum eru sambundnir á netinum. Atkoma, access, til internetið, verður mett sum ein fyrimunur hjá børnum í allari verðini, heilt frá útbúgving til nýggj sosial sambond og samfeløg. Vandi er tó í allari vælferð.

Í tíðindaskrivi úr New York í dag, hevur UNICEF hesa samanfatandi áheitan longu í yvirskriftini:

Make the digital world safer for children - while increasing online access to benefit the most disadvantaged
Ov lítið verður gjørt við at kanna, hvussu børn brúka internetið, sigur UNICEF. Hóast vit í Føroyum helst hava flestu og nýggjastu teldur og líknandi amboð fyri hvønn íbúgva, er eingin kanning gjørd hesum viðvíkjandi yvirhøvur. Heldur eingin gransking er í gongd ella ávegis, og eingin politisk ætlan er í umbúnað. Til dømis eina ætlan um at talgilda og skapa talgilt føroyskt innihald í eitt tíðarbil.

Tað er bara felags arbeiði, collective action, ið kann bøta um støðuna, sigur UNICEF, og sipar til stjórnir, vinnulív, barnafelagsskapir, gransking, húski og børnini sjálv.

Fyrsta loysnin er, sambært UNICEF, at geva børnum ódýra atgongd til góðskutilfar á netinum. Ein talgildur førleiki, digital literacy, verður eisini nevndur til tess at skapa virknar og upplýstar brúkarar.

- The internet was designed for adults, but it is increasingly used by children and young people - and digital technology increasingly affects their lives and futures. So digital policies, practices, and products should better reflect children’s needs, children’s perspectives and children’s voices, sigur Anthony Lake frá UNICEF.

UNICEF sigur í árligu frágreiðingini, at hóast so nógv børn eru á netinum, verður ov lítið gjørt at verja tey frá vandum á netinum, the perils of the digital world, og at geva teimum trygt nettilfar.

- For better and for worse, digital technology is now an irreversible fact of our lives. In a digital world, our dual challenge is how to mitigate the harms while maximizing the benefits of the internet for every child. sigur Anthony Lake frá UNICEF.

Umframt fyrimunir og vansar við talgildari tøkni, verður eisini varpað ljós á tey børn, ið eru so óheppin, at verða sett í verðina á lívsins avgjørdu skuggasíðu, tað er í Afrika. Ein triðingur av heimsins ungu, ikki færri enn 346 milliónir, eru ikki á netinum, sigur UNICEF, og staðfestir at hetta ger støðuna enn truplari hjá hesum ungu at vera við í einum tiltakandi talgildum heimsbúskapi.

Onnur viðurskifti, sum verða nevnd í frágreiðingini, eru at:

56% av øllum heimasíðum eru á enskum og nógv børn finna ikki talgilt innihald, sum tey skilja, ella sum er viðkomandi í teirra mentan.

9 av 10 ambætarum, sum eru funnir í rættarmálum um kynsliga barnamisnýtslu, eru í einum av hesum fimm londum: Kanada, Fraklandi, Niðurlondum, Russlandi og USA.


8.12.17

Munnbitar, ið muna


Fríggjakvøldið letur matstovan The Tarv upp í gulu húsunum innast í Vágsbotni, har heilsølan hjá Poul Hansen var fyrr. Fyrsti persónur, vit møta, innan farið verður til borðs, er smílandi vertinnan Eydna av Fløtum


Millum gestirnar er kendasti mannligi vertur, John Mikkelsen í Áarstovu, sum ger Eydnu tann heiður at møta til soft opening hóskvøldið. Kanska hevur hann okkurt tips, tí greitt er, at hann telist millum bestu matstovuvertir í ríkinum.


Hóast hølini eru rá, sum tá goymsla var her, og Útvarpið seinni helt til her, eru hølini heit við hugnaligum ljósi og modernaðum norðurlendskum eyðkenni, innbúgvi og búnýtum. Útsýnið yvir Vágsbotn, bátarnar og yvir á gamla Impo, er sjáldsama spennandi, nú jólini eru í hondum.

Á niðastu hæddini, beint inn av Bryggjubakkakantinum, er inngongd til Undirhúsið, og aftanfyri er barr, sum Erik Reidarsson Klein stýrur við ungari men fermari hond. Hann veit alt um klassiskar og modernaðar kokkteylar, og ljósið fellir so undirfult, at tú fært hug at spyrja hann um sjáldsamar drykkir og sigarir, bara fyri at fanga hann í rætta barrljósinum í søguligu hølunum.

Wi Ounsa úr Tailandi er høvuðskokkur við grillina, sum er fýrd við kubanskum koli. Júst hetta neytakjøtið er búnað í 61 dagar og stavar úr Galisia út móti Atlantshavi í Spania. Besti munnbiti, eg smakkaði.

Leivur Horn Snæbjørnsson er kokkur í grillini saman við Wi Ounsa.

Leivur er nú farin at skera grillað neytakjøt, einki minnið enn Rib Eye, sum er úr Omaha. Tað er munnbiti fyri kjøtfegnar matelskarar og slær ikki falskar mentir við nýopnaðu grillina í Vágsbotni.

Og so er at servera fyri øllum viðskiftafólkunum, sum í vetrarkuldanum hava sett seg til borðs uppiá at fáa ein heitan bita við tí heilt rætta smakkinum. Umframt grillaðan fisk, tað besta undan Føroyum, kann veljast millum neytakjøt frá Gutrei í Galisia, frá Galloway í Skotlandi, ella Rib Eye frá Great Omaha í USA.


Beint fyri inngongdini í neðra, áleið har sum Zakaris á Argjaboða seldi bensin í gomlum døgum, har er kuldaskáp við tí av einslistum úrvalda kjøti, sum altíð er á goymslu í grillhúsinum The Tarv.

Luis Pellecer, jr, hevur verið í barrini hjá Erik og teimum niðri undir, og kemur yvir til avgreiðsludiskin við grillina hjá Wi og Leivi. Í baksýni er skápið við kjøtinum, sum búnast til tað er rætt og klárt at koyra á grillina. Dagatalið fyri ymsa kjøtið verður talt, so akkurát hin rætti smakkurin fæst, tá bílagt verður.


Luis er leiðandi barrvørður í Mikkeller, og honum á baki kemur Karin Visth, vintænari, sommelier, á KOKS, sum hevur lagt Eydnu av Fløtum lag á við víninum, sum er úr Suðurafrika og Argentina. 

Nú kemur sjálvur stjórin í samtakinum Gist & Vist, Johannes Jensen inn úr sjaskuta vetrarkuldanum.

Johannes og kokkurin Leivur heilsast meðan gamla og varðveitta Undirhúsið, har teir gomlu havnarmenninir enn sita, sæst í baksýni.

Mortan í Hamrabyrgi sæst í ulpu framman fyri gluggunum inn í Undirhúsið. Fryntliga Eydna bjóðar uppá, har tilber at sita við betri matborð enn í barrini niðri undir. Gerið so væl!

Har er stórur barrdiskur við maskinum, ið skera tunnar álir av føroyskari og spanskari skinku, sum Ingi Samuelsen mælir mær til at smakka.

Býráðið og Tórshavnar kommuna er umboðað við matstovuborðini uppiá, eins og kokkar, matummælarar og starvsfólk í samtakinum Gist & Vist. Fremst fyri er Annika Olsen, borgarstjóri.

Jákup Simonsen, deildarleiðari á Stjórnarskrivstovuni, situr til borðs, og her er eisini Thora Augustinussen, sølu og marknaðarstjóri í Gist & Vist.

Sjúrður Horsdal, roknskaparstjóri, CFO, á Hotel Føroyum situr við eitt av hugnaligu borðunum á The Tarv.

Sjónvarpsstjørnukokkurin Gutti Winther er eisini millum gestirnar, ið royna grillmatstovuna til sokallaða soft opening, sum er hóskvøldið fyri at latið verður upp fríggjadagin 8. desember.

Ingi Samuelsen, journalistur, og Mortan í Hamrabyrgi standa undir skinkunum, sum hanga yvir barr- og matstovudiskinum uppiá í The Tarv. Teir tosa um føroysku skinkuna og bera saman við beef jerky líknandi kjøtálirnar, sum verða serveraðar við diskin.

Millum gestirnar er eisini súkklarin Gunnar Dahl Olsen, sum prátar við Johan Dahl, og tey bæði Heini Martin Jørðdal Niclasen, tónleikarin í Boys in a Band og Beinta á Torkilsheyggi, sum er fotografur.

Her er framsíðan og baksíðan á ensku og føroysku skránni, sum lýsir og prísmerkir alt etandi og drekkandi, ið fæst í nýggja altjóða grillhúsinum The Tarv í Havn.


So varð bara at finna úthurðina eftir henda frágera soft opening á grill húsinum The Tarv eitt hóskvøld fyri jól í Vágsbotni í Havn. Ert tú heilt lost, so kanst tú finna eitt telefonnummar á gomlu veggunum, sum eru varðveittir, so sum teir hava verið síðan Havnin fekk fyra tøl í nummarbókina og longur aftur. The Tarv er eitt nýskapandi grillhús við kjøti, sum heilt vist ikki er borðreitt í Føroyum áður. Enn eitt nýbrot í virkseminum hjá Gist & Vist, sum veksur um matupplivilsi og útistøð í hjartanum á søguríka høvuðsstaðnum.