25.3.17

Suni Merkistein fær Móðurmálsvirðislønina 2017


Á samkomu í Løkshøll í Runavík í dag fekk útvarps- og sjónvarpsmaðurin og yrkisbókahøvundurin, Suni Merkistein, Móðurmálsvirðislønina í 2017. Har varð skipað fyri Móðurmálsdegnum, ið sum vant er á føðingardegi V. U. Hammershaimbs, sum er 25. mars.


Grundgevingin var soljóðandi:

Móðurmálsvirðislønin 2017 verður tillutað

SUNA MERKISTEIN

fyri hansara avrik innan yrkismál.

Í ein mansaldur hevur Suni Merkistein starvað við ítrótta- og mentanarøkinum í bæði útvarpi og sjónvarpi. Avrikini í útvarpssendingum, sjónvarpssendingum, frásagnum og bókum vísa, at hann á ymsu pallunum megnar frásagnarkynstrið og har er við til at varðveita, menna og mýkja føroyska málið.

Hugsað verður um munnlig eins væl og skrivlig avrik hjá Suna Merkistein. Miðvíst og við nærlagni hevur hann ment og mýkt ítróttamálið í Kringvarpi Føroya, og hann hevur skrivað bøkur um ymiskar ítróttagreinar, eitt nú verkið í trimum bindum um føroysku fótbóltssøguna og stóra verkið um føroyska telving í 20. øld. Hann hevur ávirkað málið í føroyskum ítrótti og slóðað fyri hjá teimum yngru, so at vit í dag hava eitt ítróttamál, sum er væl ment og kennist heimligt.

Í ítróttafrásagnum sínum hevur Suni Merkistein mangan bæði víst og lýst, hvussu livandi og lætt føroyska málið kann vera.

Fyri hansara framúr frásagnarstíl á góðum og viðkomandi máli heiðra vit í dag Suna Merkistein við Móðurmálsvirðislønini 2017.

Tórbjørn Jacobsen, borgarstjóri, handaði virðislønina vegna landstýriskvinnuna Rigmor Dam.


Tað vóru Málráðið, Mentamálaráðið, Nám, Sosialurin og Móðurmálslærarafelagið, sum aftur í ár skipaðu fyri Móðurmálsdegnum, ið er alment og ókeypis tiltak. Virðislønin, sum Mentamálaráðið letur, er 25.000 kr.


Móðurmálstiltakið í Løkshøll byrjaði við at Zakaris Svabo Hansen, formaður í Málráðnum, bjóðaði vælkomin. Síðan setti Rigmor Dam, landstýriskvinna við Mentamálum, Móðurmálsdagin 2017. Hon endaði setanarrøðuna við at siga, at um tvey ár eru 200 ár liðin, síðan faðirin at føroyska skriftmálinum, Hammershaimb, varð føddur. "Lat okkum brúka tey bæði komandi árini at fyrireika ein stórfagnað fyri móðurmálinum - hjartamálinum - 25. mars í 2019."


Elinborg Pálsdóttir framførdi tveir sangir, og sang eisini seinni í skránni. Ásbjørn Berthelsen spældi kontrabass.


Málráðið hevur í ár valt yrkismál sum evni. Evnið varð lýst í fimm stuttum fyrilestrum.

Fyrsta fyrilesturin helt Jógvan í Lon. Hann var um yrkismál og almannamál. Jógvan helt, at fakfólk mugu skera ígjøgnum, so vit fáa eittans orð, ið merkir tað sama, sum í øðrum málum, tí yrkisheiti skulu vera eintýðug. Frá hesum fyrsta yvirskipaða fyrilestri, sum gav eitt gott yvirlit, fóru vit til ein meira spesifikkan fyrilestur um yrkismál í skúlabókagerð beint nú. Tað var Elin Henriksen, sum greiddi frá um orð, ið verða brúkt í nýggjum roknibókum, sum hon saman við tveimum øðrum ger fyri Nám. Roknibøkurnar eru týddar úr norskum. Triði fyrilestur í fyrra umfari var við Marjun Arge Simonsen, sum greiddi frá um yrkisorðagerð. Hon segði, at nýggj yrkisorð mugu hava kyn, kunna bendast og vera gjøgnumskygd. Eisini hon segði, at bara eitt heiti skal vera fyri hvørt yrkishugtak.


Eftir ein kaffisteðg í matarhøllini í Løkshøll vóru tveir fyrilestrar. Hin fyrri var við Mariu Dam, sum røddi um yrkismál í evnafrøði. Hon vísti á norsk-føroysk dømi og óhepnar týðingar úr svenskum. Maria segði eisini at yrkisorð skulu vera eintýðug. Seinni fyrilesturin var við Randi Kúrberg, ið røddi um føroyskt ítróttamál. Umframt at vísa á nógv brúktar krígsmetaforar, staðfesti hon eisini kravið um, at miðlamálið í ítrótti skal vera upplýsandi og undirhaldandi, og at myndamálið skal ikki vekja hjátýdningar ella fevna um tilsipingar, Randi vísti á eina langa røð av diskursum úr kortspæli, tøkni og vinnulívi. Endamálið er eitt effektivt samskifti. Eftir henda vælvalda fyrilestur varð Móðurmálsvirðislønin handað Suna Merkistein, fyrst og fremst fyri júst eitt gott og livandi føroyskt ítróttamál.


”Við at seta sjóneykuna á yrkismál, vísir Málráðið á týdningin á øllum økjum at hava eitt væl virkandi mál, sum alt árið kann rúma øllum samskifti og øllum tí, sum fólk fáast við í sínum yrki,” verður sagt á heimasíðuni hjá Málráðnum í hesum døgum.


Í 2015 fekk Hans Mortensen Móðurmálsvirðislønina í Nýggjustovu í Havn við hesum orðum frá Birni Kalsø:

"Við sínum greiða málpolitikki í lýsingum og øðrum handilsligum tekstum hevur Hans Mortensen slóðað fyri einum framúr góðum máli í nútímans føroyska handilsyrkinum. Eitt livandi lætt mál, sum hevur sett síni spor víða um í samfelagnum.

Heilt frá stovnanini av SMS í 1977 hevur Hans Mortensen lurtað eftir, lagað og snøggað føroyska handilsmálið, soleiðis at tað í dag er eitt mál, vit øll við virðing hava tikið til okkara.

Orðingar í lýsingatekstum og handilsheitum hava verið soleiðis, at hugburðurin tykist hava verið, at her eru tað vit øll, sum bæði keypa og selja. Við útgávum av SMS-blaðnum og øðrum lýsingabløðum hevur Hans Mortensen, langt áðrenn hetta var ásett við lóg, átt sín stóra leiklut í, at eitt føroyskt handilsmál hevur ment seg og hildið kósina.

Nevnast  kunnu eitt nú heitini á nøkrum handlum, sum virka ella hava virkað undir sama taki á Trapputrøðni:

Bakarin Bindibúðin Bókaløðan Bókasølan Daddan Dáin Elding Feðgar Fípan Flykran Fotobúðin Fríðkan Gellan Gongin blómur Griffilin Heilsa Hornið Í Skotinum Ítróttur  Klávus Klivin Klokkan Látrið Leikan Litbrá Miklagarður Perlan Rit & Rák Rumbul Skálkur Skósmiðjan Slaktarin & Krásadeildin Stakksmiðjan og 3-arin.

Fyri henda ósjálvsøkna, men miðvísa málpolitikkin, vilja vit í dag heiðra Hans Mortensen við Móðurmálsvirðislønini 2015."


Í 2012 fekk Høgni Djurhuus Móðurmálsvirðislønina í Fútastovu í Havn við hesum orðum frá Birni Kalsø:

"Á móðurmálsdegnum 25. mars verður Móðurmálsvirðislønin 2012 latin journalistinum Høgna Djurhuus fyri klummur, sum hann í mong ár hevur skrivað og borið fram í føroyskum miðlum. Klummurnar eru nýskapandi við sniðfundiga hugsaðum vinklum og málsligum snildum, fyrst í Útvarpi Føroya, síðan í bløðunum Fregnum, Vinnuvitan og Sosialinum.

Høgni Djurhuus er hendinga snildur við penninum og dugir at spæla sær við málinum. Í klummunum bjóðar hann málinum av, gevur tí flog, samstundis sum hann krevur nógv av sínum lesarum. Lesarin, ið gevur sær stundir, varnast nógv tekstløg, sum hvørja viku gera miðlarnar fjølbroyttari.

Fyri at hava ríkað móðurmálið á henda hátt fær Høgni Djurhuus Móðurmálsvirðislønina 2012, sum Dimmalætting, Sosialurin, Kringvarp Føroya, Føroyska málnevndin, Nám og Mentamálaráðið lata."

23.3.17

Góðan Norðurlandadag!


Í dag er Norðurlandadagur, sum er ársdagur fyri Helsingforssáttmálan, ið varð undirskrivaður henda dag í 1962. Hetta er grundlógin fyri almennum norðurlendskum samstarvi. Tí er vert at gera vart við, at næsti filmur í Filmsfelagnum er hin spildurnýggi og virðislønti "Sameblod", sum er fyrsti filmur á suðursámiskum máli. "Sameblod" verður sýndur í Filmsfelagnum mikukvøldið 29. mars kl 20.



Í 1988 vitjaði Nils Gaup Filmsfelagið og víst fyrsta sámiska filmin, "Vegvísarin", sum eisini varð í uppskoti at vinna Oscarvirðislønina fyri besta útlendska film. Tá var stórt drama, tí vit sluppu ikki at brúka sámiska flaggið, hvørki í Norðurlandahúsinum ella í stóru flaggstongini hjá Útvarpinum, har stjórin nýliga hevði skrivað flaggsøguna. Tískil varð sámiska flaggið brúkt sum veggprýði í konserthøllini í Útvarpinum, har filmsýningar eisini vóru. Við til søguna um sámiska flaggið hoyrir, at Marianna Debes Dahl, sum var í nevndini í Filmsfelagnum, seymaði fyrsta sámiska flaggið, tá norðurlendsk rithøvundastevna var á Landsbókasavninum eitt ár undan. Tá var flaggið eitt annað enn tað, sum er galdandi í dag.


Heðin M. Klein fer at innleiða sýningina við "Sameblod" mikudagin, sum er samskipað við Faroe Islands' International Minority Film Festival, ið fer at varpa ljós á minnilutar. Tann festivalurin verður í september, eins og Filmsdagar í Felag hava verið seinastu árini. Einki er at taka seg aftur í, at í norðurlendskum høpi eru sámar mest gloymdi minnilutabólkur. Heðin er fyrrverandi formaður í Norrøna Felagnum í Føroyum og hevur umsett sámiskar yrkjarar til føroyskt.


Nógv rit og álit hava verið givin út um bæði fólksliga og almenna norðurlendska samstarvið og hvønn lut vit og sámar kunnu fáa, um onnur vilja. Tá Norðurlandaráðið gav út reyðu bókina við spyrjandi heitinum Talar Norden med KLUVEN tunga í 2012, mótmælti Jógvan Hugo Gardar, at sámiskt ikki fekk málsligt pláss.


Filmurin ”Sameblod” sigur søguna um ungu sámisku gentuna Elle Marje (Lene Cecilia Sparrok), sum ger av at sleppa øllum sambandi við sámar, og skapa sær ein nýggjan samleika í Uppsala í 1930’unum. "Sameblod" vann Drekavirðislønina í Göteborg í februar í ár. Við einari millión krónum frá Volvo er hetta heimsins størsta filmsvirðisløn. Dómsnevndin segði soleiðis, tá ”Sameblod” fekk The Dragon Award í Göteborg í februar í ár:
Priset tilldelas en film med ett universellt tema som kommuniceras genom en smärtsam aktuell porträttering av en minoritetskamp. Huvudkaraktärens resa, de svåra valen och uppoffringarna hon måste göra är inte bara väldigt väl dramatiskt grundade, men lyckas också med att berätta en gripande historia om identitet i en hård historisk kontext. En imponerande debutfilm med ett kraftfullt framförande i huvudrollen.
Atgongumerkjasølan til "Sameblod" er byrjað á netinum og við skivuna í biografinum hjá Filmsfelagnum, sum er Havnar Bio. Har er opið hvønn dag frá klokkan 14.

Góðan Norðurlandadag!


Ræst frá Kára á móðurmálsdegnum


Mikukvøldið og restina av vikuni eru móðurmálsdagar í matstovuni Ræst, har høvuðskokkurin Kári Kristiansen úr Kollafirði borðreiðir við forkunnugum føroyskum mati, sum á sjáldsama hepnan hátt er paraður við øli, brúsandi natúrvíni og sjerri.


Matstovn Ræst er í Nýggjustovu í Gongini í Havn, sum er barnaheimið hjá Hammershaimb. Hann skapti føroyska skriftmálið, og føðingardagur hansara er leygardagin 25. mars. Um tvey ár, hin 25. mars í 2019, eru 200 ár síðan Hammershamib varð borin í heim.

Sjálvur móðurmálsdagurin verður í ár hildin í Løkshøll í Runavík leygardagin. Tá verða fyrilestrar um yrkismál, og ein Móðurmálsvirðisløn verður handað fyri ítøkilig avrik í sambandi við livandi yrkismál á fleiri pallum.


Her er fyrsta borðreiðing, sum er turrur fiskur og smør til høgru. Afturvið ber til at lesa úr forvitnisliga arkinum um matorð. - Móðurmál okkara er serstakliga áhugavert, tá tað snýr seg um orðaval, sum hevur við mat at gera. Vit hava so mong orð, sum lýsa matin á ymsan hátt, um hann er ræstur, turrur, visnaður ella hagreiddur á annan hátt. Tað eru slík orð, sum Jonhard Mikkelsen á Sprotanum hevur funnið fram, og sum vit fara at ”borðreiða” við hesi kvøldini, sigur Johannes Jensen, sum er sjóri í Gist & Vist, ið rekur Matstovuna Ræst.


Onnur servering er blóðkaka við tálg og stilton osti. Omaná er ræstur fiskur og súltað hvonn. Eg siti til borðs saman við skúlafelaganum Martin og starvsfelaganum Pól. Við næsta borð sita Kemm og Olivia, og Jann og Hanna. Umframt stuttligar søgur úr Havn, kunnu tey siga okkum frá um sjáldsama væl samansettu rættirnar, tí tey eru komin longur í skránni.


Nú kemur triði borðiskur, sum er skerpikjøt, sperðil og drýlur, við tara og bóghveitikjarnum í eggjakremi at smyrja á drýlin. Afturvið er ein myrk belgisk Westmalle. Eg sendi Luther ein 500 ára gamlan tanka.


Mest sjáldsami rættur er hin fjórði. Tá eg í áðni fekk annan rættin, blóðkakuna, undir góman, hugsaði eg, at her hevði riggað væl við reyðum berum omaná, antin jarðberum ella hindberum. Nú komu tey, hindberini. Turkaði omaná turrar grindabitar, spikstrimlar og kovaost, við eplamorli. Hetta er so sjáldsamt, at eg ivist í, hvar eg skal byrja. Samansetingin er hvørki meir ella minni enn second to none.


Fimti borðiskur er høvuðsrætturin, ið verður borin inn á borðið í einum fati við einum lítlum dálki í part. Tað er ræst kjøt og kálrót, við ræstari kálrótasúpan, sum antin kann stroyast yvir kjøtið, ella drekkast av steypinum. Ein uppliving av teim sjáldsama góðu. Og tá havi eg ikki nevnt reyða vínið úr grenache og syrah drúvum frá Languedoc við heitinum Le Temps Fait Tout. Himmalskt í Gongini, har tíðin stendur still í hesi løtu!


Nú lækkar mót endanum og ein mazerinkaka kemur inn á borðið við súreplagreyti, kammillu og brúsandi natúrvíni.


Sjeynda og seinasta servering í kvøld er kaffi avec við vaflum og løttum hvannróma. Eg velji calvados.


Hvørt av teim fýra kvøldunum fer eitt fólk at siga nøkur orð í sambandi við móðurmálsdagin. Mikukvøldið var tað eg sjálvur, hóskvøldið er tað Bergljót av Skarði, fríggjakvøldið er tað Zakaris Svabo Hansen og leygarkvøldið er tað Johnhard Mikkelsen, ið sigur nøkur orð meðan etið verður. Byrjað verður hvørt kvøld klokkan 19.


V. U. Hammershaimb (1819-1909) vaks upp í Nýggjustovu, og hann átti hesi húsini til 1892, tá sonurin Hjalmar Hammarshaimb fekk tey. Jens Christian Svabo (1746-1824), sum longu í 1700 talinum skrivaði føroyskt, hevur eisini búð í Nýggjustovu hjá systir síni, Armgard Mariu, fødd Svabo, sum var omma V. U. Hammershaimbs.

Her er mítt íkast í kvøld, mikukvøldið 22. mars:

Orð fyri Móðurmálsdagin

Shakespeare sigst at hava sagt “Words, words, words!”

Vissari er, at brøðurnir Gibb, The Bee Gees, hava sagt “Words, words are all I have!”
Tað er skjalfest, tí tað er á plátu.

Og Elvis hevur tikið tað uppaftur á plátu í Vegas, “Words, words are all I have”.

Men Elvis has left the building, Shakespeare eisini.

Orð eru ikki bara røst orð. Tey hava eisini eina íbygda kraft. Sum ein bótarurt, ið vit kunnu rulla millum fingrarnar og forloysa. Ein kraft, ið fyllir rúmið.

Sum tá eg í 1993 var í Venesuela og skuldi koyra í taxa til eitt hotell.

Órakaði sjaførurin skilti einki. Veit ikki um tað var tí at tað var myrkt, at hann einki legði fyri dagin. Hann lat meg ikki vita, um hann dugdi nakað yvirhøvur. Ikki eingang at sita upp og niður við eitt ratt í einum útrangsjeraðum gulum Cadillac úr New York.

- Islas Feroe, hvesti hann út millum tannsteytaran, sveittandi í brúnari t-shirt.

Eg hevði stungið eina spanska ferðabrosjúru frá Ferðaráðnum upp á meg, og peiki á eitt Evropakort, og sameini við fingrunum Grønland, Føroyar og Danmark.

Tá rennir hann bíligu RayBan brillurnar upp á ennið, vendir sær við og strálar sum ein smádrongur: - Schmeichel!

Traðkar á spitaran og koyrir okkum akkurát har vit skulu, men sum vit í áðni ikki gjørdu okkum hugsing um, at vit á nakran hátt sluppu í hesum bili.

Ikki dugi eg spanskt, men úr tímunum hjá Timmermann í 70’unum dugdi eg so mikið av latíni, at tað ikki stóð á at hava eina fína samrøðu við sjaførin í Venesuela. Hann gekk bráddliga langt at skilja meg, og eg hann. Takkað verið Schmeichel.

Makt er í orðum. Men bara tá tey eru samtykkjandi og krøkja í okkurt. Tá taka vit tey til okkara, har vit standa. Annars nytta tey einki og eru í mesta lagi Ó-orð undir gómanum.

Í 70’unum, tá vit eisini høvdu Zakaris Wang í samfelagsfaki, vórðu vit send á eina missión at vita, hvar vit hoyrdu danskt í tórshavnska gerandisbílætinum. Tað var hjá slaktaranum í nýbygda FK í Hoyvík, grønthandalaranum eisini – SMS var enn ikki blivi til – og hjá Lyngsø, og inni á Hafnia, har kokkur og tænari ikki tosaðu føroyskt. Danski Lykkegren koyrdi eisini í gøtunum í einum reyðum NSU og læt handilsfólk royna úrvaldar vørur.

- Tænastuvinnan, tað er hon, sum enn ikki er komin til okkara, segði Zakaris, og fór uppi í Hoydølum í sosiologiina at definera arbeiðara- og samfelagssatættir og vinnuvegir.

- Tað liggur ikki til okkum víkingar at leggja okkum skerfløt og veita tænastur fyri øðrum, tí er tann bransjan enn so lítil her, var niðurstøðan í Havn í 70’unum.

Um sama mundi fór Lærarafelagið at definera fak í skúlanum eftir einum fakfelagsleisti.

Tað skuldi loysa seg at verða lærari.

Og tað fak, sum loysti seg best, var heimkunnleiki. Eisini kallað køksarbeiði.

Tað skuldi aldri verða meiri enn hálvt tal inn í stovuni, tað vil siga 12 næmingar av teim 24, sum vóru í vanliga flokkinum; lærarin skuldi fáa løn fyri at fyrireika, fyri at keypa inn og fyri at rudda. Tí vóru hesir tímar teir dýrastu í fólkaskúlanum, og sjálvandi mest motiverandi hjá læraranum, sum vildi hava eitt lítið tímatal og tó hava fulla løn og eftirløn alt lívið.

Og so spola vit fram til dagin í dag, og eg spyrji nútíðar stjørnuvinnaran, Poul Andrias, um tað var heimkunnleiki, sum fekk hann á gastronomisku vinnaraleiðina.

- Ha? sigur hann av taxasetrinum úr Stockholm til Arlanda, har hann júst hevur vunnið Føroya fyrstu Michelinstjørnu, ja eg hevði næstan sagt Móðurmálsstjørnu.

- Ha? Spyr hann aftur. Nei, tað var ikki skúlin, ið fekk meg á hesa leið. Tað var einki annað enn tilvild, sigur hann, og fer at telja eftir og nevnir allar teir tættir, sum skapa samanhangskraft í samfelagnum, her beint hjá okkum. Men skúlin var tað ikki.

Og tó eru tað orð, orð at seta orð á við, tá vit orða smakk og borðreiðing okkara millum. Skúlaorð.
Tí TAÐ er móðurmálið, at eiga orð, sum megna at krøkja í gerandisdagin, og sjálvsagt mynda okkara avrik.

Sum tá Mortan í Hamrabyrgi fór at ummæla vín á eini heilari opnu í Dimmu og seinni í Sosialinum. Tá setti eg mær fyri at keypa tað vínið, ið hann gav besta skoðsmál. Men tað var altíð útselt, so marknaðareffektin var longu har tá. Men onkuntíð lukkaðist, og eg kundi staðfesta, at samband var millum vælvaldu og í flestu førum nýskaptu orðini hjá Mortani og opnaðu vínfløskuna, dýr ella bílig, italsk ella ikki.

At seta orð á mat og smakk er í okkara tíð blivið eitt krossfelt av teim mest spennandi.
Fyrsta føroyska kókibókin kom fyri 110 árum síðani, “Matreglur fyri hvørt hús”, og seinni komu bøkur, ið vendu sær til skipskokkin, “Matgerð umborð” í 1939 eftir J.P. Poulsen, vanliga nevndur Palle Bager.

Óendaliga nógvar kókibøkur eru síðan komnar á móðurmálinum, og hava hildið lív í forløgum og verkætlanum hjá skúlaflokkum, tí einki í øllum universella bókaheiminum selur so nógv sum kókibøkur, sum eru gjørdar og hugsaðar á móðurmálinum.

Vil bara nevna eina kókibók, avgjørt ikki fyri grafikkin, sum er forferdiligur. Tað er “Matur og matgerð” sum Óluva Skaale og Marius Johannesen stóðu fyri í 1974, og er prentað uppaftur í so nógvum uppløgum, at hon helst er Føroya fremsta kókibók.

Hon varð støðið, tá fyrstu føroysku sjónvarpssendingar um mat vórðu gjørdar í einum køki í Havn í 1987-1991, nakað av handahógvi merktar.

Og í 2013 kom fyrsta gjøgnumproduseraða føroyska matsending, ”Spískamarið”, sum savnaði tjóðina við egnum rávørum og spesialitetum úr ymsum bygdum.

So fara vit eitt stig víðari og kunnu síggja eitt filmiskt avrik, “Fisk & Skips”, har sami vertur, Gutti, er úti í heimi og fylgir føroyskum saltfiski og føroyskum laksi, so vit, sum sita heima, kunnu verða inspirerað og fáa tokka til hesar vørur, sum ikki bara vit, men eisini kosmopolittar vilja leggja á tunguna og fáa góman at opna seg fyri.

Tungan og gómin. Men eisini ORÐIÐ og tíðarleysa søgnin.

Nýggjasta er, at Gudmund Helmsdal við støði í spaghetti-westerns ger eina mytologiska sjónvarpsrøð úr miðøld og nútíð, har bara ein hevur dirvið at fara í hernað móti kúgandi valdsharranum - Brandur í Kirkjubø. Í krígnum brúkar hann køkslist í sjónvarpsrøðini “Enter the Kitchen”!

Ganga tey í felag, tungan, gómin og tíðarleysa orðið er alt gott.

Takk fyri høvið og góðan Móðurmálsdag í Nýggjustovu hjá Hammershaimb!


17.3.17

Hvør man fáa Móðurmálsvirðislønin í ár?


Móðurmálsvirðislønin verður aftur í ár handað á føðingardegi V. U. Hammershaimbs, sum er 25. mars. Tá verður Móðurmálsdagurin hildin í Løkshøll í Runavík frá kl 13:00-16:00, har Málráðið, Mentamálaráðið, Nám, Sosialurin og Móðurmálslærarafelagið skipa fyri. Virðislønin er 25.000 kr.

Málráðið hevur valt yrkismál sum evni fyri Móðurmálsdagin í ár. Evnið verður lýst í fimm stuttum fyrilestrum.

- Við at seta sjóneykuna á yrkismál, vísir Málráðið á týdningin á øllum økjum at hava eitt væl virkandi mál, sum alt árið kann rúma øllum samskifti og øllum tí, sum fólk fáast við í sínum yrki, verður sagt á heimasíðuni hjá Málráðnum.

Klokkan 13:00 bjóðar Zakaris Svabo Hansen, formaður í Málráðnum, vælkomin. Síðan setur Rigmor Dam, landstýriskvinna við Mentamálum, Móðurmálsdagin. Eftir at Elinborg Pálsdóttir hevur sungið, fer Jógvan í Lon at røða um yrkismál og almannamál. Honum á baki kemur Elin Henriksen, sum ger roknibøkur fyri Nám, og fer at røða um Yrkismál í støddfrøði. Eftir fyrilestur hjá Marjuni Arge Simonsen um Yrkisorðagerð, er kaffisteðgur í matarhøllini í Løkshøll. Eftir steðgin eru tveir stuttir fyrilestrar. Hin fyrri er Yrkismál í evnafrøði, sum Maria Dam heldur, og hin seinni er Føroyskt ítróttamál, sum Randi Kúrberg heldur. Eftir hetta verður Móðurmálsvirðislønin handað.


Í 2012 fekk Høgni Djurhuus Móðurmálsvirðislønina í Fútastovu í Havn við hesum orðum frá Birni Kalsø:

"Á móðurmálsdegnum 25. mars verður Móðurmálsvirðislønin 2012 latin journalistinum Høgna Djurhuus fyri klummur, sum hann í mong ár hevur skrivað og borið fram í føroyskum miðlum. Klummurnar eru nýskapandi við sniðfundiga hugsaðum vinklum og málsligum snildum, fyrst í Útvarpi Føroya, síðan í bløðunum Fregnum, Vinnuvitan og Sosialinum.

Høgni Djurhuus er hendinga snildur við penninum og dugir at spæla sær við málinum. Í klummunum bjóðar hann málinum av, gevur tí flog, samstundis sum hann krevur nógv av sínum lesarum. Lesarin, ið gevur sær stundir, varnast nógv tekstløg, sum hvørja viku gera miðlarnar fjølbroyttari.

Fyri at hava ríkað móðurmálið á henda hátt fær Høgni Djurhuus Móðurmálsvirðislønina 2012, sum Dimmalætting, Sosialurin, Kringvarp Føroya, Føroyska málnevndin, Nám og Mentamálaráðið lata."


Í 2015 fekk Hans Mortensen Móðurmálsvirðislønina í Nýggjustovu í Havn við hesum orðum frá Birni Kalsø:

"Við sínum greiða málpolitikki í lýsingum og øðrum handilsligum tekstum hevur Hans Mortensen slóðað fyri einum framúr góðum máli í nútímans føroyska handilsyrkinum. Eitt livandi lætt mál, sum hevur sett síni spor víða um í samfelagnum.

Heilt frá stovnanini av SMS í 1977 hevur Hans Mortensen lurtað eftir, lagað og snøggað føroyska handilsmálið, soleiðis at tað í dag er eitt mál, vit øll við virðing hava tikið til okkara.

Orðingar í lýsingatekstum og handilsheitum hava verið soleiðis, at hugburðurin tykist hava verið, at her eru tað vit øll, sum bæði keypa og selja. Við útgávum av SMS-blaðnum og øðrum lýsingabløðum hevur Hans Mortensen, langt áðrenn hetta var ásett við lóg, átt sín stóra leiklut í, at eitt føroyskt handilsmál hevur ment seg og hildið kósina.

Nevnast  kunnu eitt nú heitini á nøkrum handlum, sum virka ella hava virkað undir sama taki á Trapputrøðni:

Bakarin Bindibúðin Bókaløðan Bókasølan Daddan Dáin Elding Feðgar Fípan Flykran Fotobúðin Fríðkan Gellan Gongin blómur Griffilin Heilsa Hornið Í Skotinum Ítróttur  Klávus Klivin Klokkan Látrið Leikan Litbrá Miklagarður Perlan Rit & Rák Rumbul Skálkur Skósmiðjan Slaktarin & Krásadeildin Stakksmiðjan og 3-arin.

Fyri henda ósjálvsøkna, men miðvísa málpolitikkin, vilja vit í dag heiðra Hans Mortensen við Móðurmálsvirðislønini 2015."







14.3.17

Sjáldsamir filmar í Havn


Í morgin verður amerikanski filmurin úr lítla býnum Manchester by the Sea í Massachusetts sýndur í Havnar Bio. Filmurin fekk tvær Oscarvirðislønir, aðra fyri bestu søgu og hina fyri besta mannliga høvuðsleiklut. Tað er Filmsfelagið, sum skipar fyri sýningunum, sum eru mikukvøld kl 20. Sýningarnar eru almennar. Klikkir tú á filmsheitini, so kemur tú til síðuna hjá Havnar Bio við treylara og bilettsølu til hvønn einstaka filmin.


Fyrsti suðursámiski filmur í verðini, Sameblod, verður sýndur í Havnar Bio mikukvøldið 29. mars, tá Heðin M. Klein fer at innleiða. Sýningin er samskipað við Faroe Islands International Minority Film Festival, FIMFF, sum verður í Havn í september. Hetta er fyrsti filmur hjá svensku Amandu Kernell, sum er í spælifilmslongd. Sameblod varð frumsýndur á filmstevnuni í Venezia í fjør, hevur verið sýndur í Toronto, á Sundance Film Festival og hevur júst vunnið heimsins stórstu filmsvirðisløn, The Dragon Award, í Gøteborg. Svenskir filmsummælarar eru sambært Kritiker.se samdir um, at hetta er besti filmur beint nú.


Frantz er um eina unga týska kvinnu, sum undir Fyrra Heimsbardaga hevur mist franska sjeikin. Tá hon eftir kríggið leggur blómur á fronsku grøvina, kemur ein loyndarfullur franskur maður á sama stað. Sjáldsami filmurin er svart-hvítur, men eisini í litum, tá søgan krevur tað.


Sølumaðurin er iranski filmurin hjá Asghar Farhadi, sum í ár vann Oscarvirðislønina fyri besta útlendska filmin. Tað er aðru ferð at sami leikstjóri vinnur hesa virðisløn. Fyrru ferð var í 2011 fyri Nader og Simin, ein separatión.

12.3.17

Grækarismessa


Tvey tjøldur sædd av Kirkjubøarvegnum í dag við Koltri í baksýni. Dagurin, sum er almennur flaggdagur, er kallaður eftir katólska pávanum Grækarisi, sum doyði henda dag í 604. Kirkjubøkurnar siga, at hann varð føddur umleið 540.


Tjøldur síggjast javnan hesa tíð á Velbastaðhálsi, og fram við vegnum til Kirkjubøar og Syðradals. Í Havn fer nývaldi borgarstjórin, Annika Olsen, at fagna tjóðfuglinum, ið eisini er ímyndin av várinum, við fyrstu grækarismessurøðuni á Vaglinum, har skótarnir sum vant skipa fyri.


Men tað er ikki bara tjaldrið, ið er á bønum í Kirkjubø í dag. Har er eisini seyður, stari og kráka. Góða grækarismessu!