25.6.16

Sverri kongur og birkibeinar á filmi í september


Filmsdagar í Felag í september: Árið er 1204 og fyrsti setningur í hesum altjóða treylara er: "Birkibeinar! Pápi mín, Sverri kongur, talaði Róma beint ímóti!" Og so er uppreistur í Noregi. Tað er sámiski leikstjórin Nils Gaup úr Kautokeino, ið dámdi best søgu, tá hann gekk í skúla, sum nú hevur gjørt action filmin Birkebeinerne.


Nils Gaup, sum vil samantvinna undirhald og søgu, vitjaði Filmsfelagið í 1989, tá hann vísti Oscartilnevnda filmin Veiviseren í Norðurlandahúsinum. Tá var norðurlendsk filmstevna við 130 kendum altjóða gestum umframt allar teir føroysku áskoðararnar. Omanfyri heldur Nils Gaup fyrsta ummælið av nýggja filminum, Birkebeinerne.
Jeg må nesten sitere Johan Turi, som sa at vi samer trives ikke i mørke rom. Det er først når vi står på vidda at tankene begynner å fly fritt. Jeg trives veldig godt i åpent landskap over viddene.

Birkebeinerne verður sýndur í Havnar Bio í september, tá Filmsdagar í Felag verða hildir á øðrum sinni. Tá fer Norrøna Felagið at introdusera henda serliga filmin, sum við Sverra kongi eisini hevur eitt birkibein í okkara søguverð. Altjóða heiti er The Last King. Filmurin verður sýndur við donskum undirteksti og við heitinum Den sidste konge. Filmurin verður í Noregi sýndur við 12 ára aldursmarki.



24.6.16

Føroyingur er ársins lívverji í 2016


Í dag fekk 21 ára gamli Casper Desvil Bech at vita, at hann varð kosin ársins lívverji, livgarde, í 2016. Her sæst hann undir eyðkendu húgvuni saman við stoltu mamuni, Elisabeth Herlufsdóttir, sum er úr Tjørnuvík.


Casper varð í juni í 2015 liðugur við miðnámsútbúgvingina elitetræneruddannelsen á ítróttaháskúlanum í Aalborg. Hann hevur verið í kongaligu donsku lívverjuni síðan í desember í fjør, og ætlar nú at fara at lesa hægri lestur, har sálarfrøði hevur fremsta áhuga. Her sæst Casper saman við systkjunum á Livgardens Kaserne í morgun.



Til lukku!

23.6.16

Havnarveður


Her er hon, heimsins besta spælistova. Hvørt ár um hesa tíð, tá skúlaflokkar eru harraleysir av próvtøkum í eldru flokkunum, fara tey út í Sandagerði. At spæla og kanna, skúlabørn og børn á dagstovni. Alt samalt í felag. Helst eru líknandi støð úti um landið, men tey fái eg ikki fyri mína linsu, hóast mjørki er. - Typiskt havnarveður, siga tey hesa ársins tíð.


Og mín sann, um eg ikki finni leitorðið havnarveður í orðabókini hjá Sprotanum. Tað er gamalt orð, ið sipar til, at nú er veður at fara til Havnar við báti. Í havnarveðrinum er mangt at síggja, tá ið tokan lættir av. Fremst fyri er ein nýbygdur árabátur við børnum og vaksnum, sum hevur lagt at við eina lítla træbrúgv. Aftanfyri sæst stóra ferðamannaskipið Rotterdam, sum hevur tikið navn eftir heimstaðnum.


Men minni prangandi flutningsfør kunnu eisini taka seg fram í ósanum í Sandagerði.


Áarbakkin er avtikin við sóljum so langt eygað røkkur fram við Sandá og niðan í Spunagøtu. Fyri linsuna kemur eisini ein vælvaksin børkubóndi.


Enn er tokan ikki blást burtur yvir Havnarbý. Kanska er ov stilt. Her eru vit ytst á Viðargøtu á Hamrinum og síggja oman yvir Argir.


Og so er summar og sól. Eitt lot og tokan er burtur. Grøni bøurin og tey marglittu húsini taka pallin. Sólin rakar Sandagerði og Landssjúkrahúsið.


Heim aftur eftir nýbygdu brúnni, sum onkur hevur gingið á. Rekkverkinum, altso. Mín sann, um tað ikki eisini er komið í orðabókina, rekkverkið.


Við kirkjugarðin er tokan lætt so mikið, at nú síggjast ikki bara breiði vegurin og krossarnir, men eisini Arctic Lady á fjørðinum og Nólsoyggin í pollamjørka. Uppi til høgru sæst Glyvursvegur.


Ytst á Vestaru Bryggju er ein pullartur við spennandi skónum og skvettum. Bátarnir rópa og rógva framman fyri Tinganesi. Nú er summar í heimsins bestu spælistovu. Havn, eitir hon. Havn, sum í Tórshavn.



22.6.16

Norðurlendski misantropurin í Havnar Bio

Fredrik Backman á bókamessu í Göteborg í 2014 (Foto: Albin Olson)

35 ára gamli svenski bloggarin og rithøvundurin, Fredrik Backman, las religiónsvísund, men gavst og fór at koyra trukk. Tað er líkasum forspælið til ritverkið, sum tey lærdu siga, hjá nýggja svenska metseljaranum í bók og á filmi.

Í 2012 valdi Fredrik Backman lívsleiðina sum rithøvundur, og gav ein og sama dag hetta ár út tvær skaldsøgur: En man som heter Ove og Saker min son behöver veta om världen.


Nú er fyrrnevnda bókin gjørd til film, sum er hin mest sæddi í heimlandinum. Ja, meir enn Milenniumfilmarnir, sum byggja á metseljaran Stieg Larsson.



En man som heter Ove er ein svensk komedia um ein 59 ára gamlan misantrop í Nútíðarsvøríki, ið hevur sum lívsinnihald at syrgja deyðu konuna og halda grannalagið ruddiligt, so sum viðtøkurnar siga. Tá svartast sær út, og lívið ikki tykist vert at liva, bakkar nýggja grannakonan á postkassan hjá Ova.


Hon er full upp undir hendur og eitir Parvaneh. So byrjar feel-good søgan, sum hevur lokkað fleiri sviar í biograf enn nakar annar filmur, bilettmaskinur vita um. Ikki færri enn 1,7 mió sviar hava sæð filmin, har Rolf Lassgård hevur høvuðsleiklutin sum Ovi.

Hósdagin 30. juni kemur hann í Havnar Bio.

Í 2013 gav Backman út triðu bókuna, Min mormor hälsar och säger förlåt, og fjórða bókin, Britt-Marie var här, kom í 2014.

Í Danmark er tað sjáldsama hent, at eisini danir vilja síggja ein svenskan film, sum ummælarar geva gott skotsmál. Birgitte Lorentzen skrivar í BT: "... var man vild med bogen, så vil man også knuselske filmen om den vrede og rigide misantrop, der bag det bryske ydre gemmer på et hjerte af guld." Louise Kidde Sauntved skrivar í Berlingske, at filmurin ”starter som en sort komedie, men folder sig undervejs ud til en meget større og finere historie, der til tider får en nærmest John Irvingsk poesi over sig ...".

20.6.16

At fylla á Facebook


Nú fyllir ein harri og tó ikki trýss,
sum hvönn geograf fær heilt upp í spíss
sum Q vil og C,
og minst tvey W
og Atlazið dansqt og sproqligt betízz.

Takk fyri føðingardagsheilsanir øll somul, eingin nevndur eingin gloymdur, men allar heilsanir lisnar, eisini tann, sum er omanfyri. 

Stuttligt at fylla á Facebook, eisini í ivaveðri. Tað skal eg ráða øllum til!

Her er atlasið aftur avmyndað úr arbeiðsglugganum í dag, tað er so vist og satt. Blátt atlas á gulum bilum og prúðu kúpurnar á Artic Lady, sum fáa nólsoyingar og havnarfólk at síggja reytt, meðan svarta heimalambið undrast yvir tann mikla gróður, sum bráddliga tók við.


19.6.16

Føroyingar kunnu gleða seg til nýggjan grindafilm!


Foto: George Day

- Føroyingar kunnu gleða seg til nýggja grindafilmin hjá Mike Day, The Islands and the Whales, sigur Knút Háberg Eysturstein úr Edinburgh í kvøld.

Hann er í skotska høvuðsstaðnum saman við leikstjóranum Mike Day, Pál Weihe, arbeiðsmedisinara, sum er við í filminum, konuni Sáru og bólkinum Sakaris, sum telur Sakaris Emil Joensen, Per I. Højgaard Petersen og Knút sjálvan. Analogu myndina omanfyri tók pápi Mike, George Day.

- The Islands and the Whales er ein visuelt og frásagnarliga hugbindandi filmur við grindadrápi sum reyðum tráði. Flottar upptøkur á altjóða støði, spenningur millum forna siðvenju og lívið í seinmodernaða samfelagnum og ein undirliggjandi ávaring um umhvørvisdálking, ið ikki bert er ein føroyskur men ein globalur trupulleiki, sigur Knút Háberg Eysturstein úr Edinburgh.

Nýggi grindafilmurin varð sýndur á altjóða filmstevnu í Edinburgh, EIFF, fríggjakvøldið og aftur í dag. Filmstevnan er hin størsta á okkara leiðum og hevur 70 ár á baki. Eftir evropeisku frumsýningina fríggjakvøldið, spældi føroysku bólkurin Sakaris til veitslu í Henry’s Cellar Bar.

Innan evropeisku frumsýningina, hevur filmurin The Islands and the Whales bara verið vístur í Norðuramerika, har hann fekk góð ummæli. Fremsta kanadiska tíðarritið fyri heimildarfilm, Point of View Magazine í Toronto, hefti seg við brúktu mynda- og ljóðtøknina hjá Mike Day:
Day captures the awesome visual power of the land as sweeping cinematography shows the Faroe Islands shrouded in mist and suspended in time. The film gains impressive access to the community, which proves particularly advantageous for obtaining footage of the whale hunt (rather graphic, though) and the harvesting of sea birds atop the ragged cliffs of the island. The real giant within The Islands and the Whales, however, is its phenomenal sound design, which uses Dolby Atmos audio to capture the full richness of the island landscape. The immersive aural tracks let the wind blow and the birds squawk as the film depicts a land worth preserving. The soundtrack affords a sense of being present on the Faroe Islands and right in the thick of the fight.
London Film News, sum skrivar um nýggja tøkni í filmi, sigur í sambandi við evropeisku frumsýnignina, at: This is a film that you stand back and wonder at the commitment and artistry of the film-making. - “This is the real life” as one fisherman says in the trailer. A film about pollution, about ethics, about people and about the changing world we live in. At enda staðfestir London Film News, at plakatin hjá Mike Day er Movie Poster of the year so far.


Natalie Usher, sum er stjóri í Film & Media í Creative Scotland, sigur í tíndaskrivi undan skotsku filmstevnuni, at "EIFF is a key event in Scotland's cultural calendar, offering audiences inspirational, world class cinema. With debut features like Graeme Maley's thriller Pale Star and Mike Day's breathtaking documentary The Islands and the Whales, screening alongside Jason Connery's powerfully moving Tommy's Honour and wickedly entertaining animation from the duo Will Anderson and Ainslie Henderson, EIFF is recognising and celebrating the wealth and depth of home-grown filmmaking talent supported by Creative Scotland."

The Islands and the Whales verður sýndur í Føroyum í næstum.

17.6.16

Amerikanska valið...


Her er amerikanska valið eftir ein drúgvan arbeiðsdag í heitari sól. Í vesturskininum á terassuni eru hesar góðar. Fyrsta amerikanska, ein Sierra Nevada Pale Ale, angar av humlu, og smakkurin hevur eitt gott bland av humlu og sitrus, hon hóskar væl til kryddaðan mat. Onnur amerikanska, Founders Breakfast Stout, er bryggjað við flaked oats, eksotiskari innfluttari sjókulátu og Sumatra og Kona kaffi. Triðja amerikanska, Old Foghorn, er ein barley wine, sum angar av humlu, blómum og sitrus. Smakkurin er fyldigur við søtleika. Fjórða og seinasta amerikanska, Bells Expedition Stout, er ein Russian Imperial Stout við høgum beiskleika, myrk við nógvum maltsmakki. Orsøkin til amerikansku heiluppdekkingina er, at í dag bleiv undirvísingarliga temasíðan á Snar um amerikanska forsetavalið liðug.


Tá næsta skúlaár byrjar er lagamanni at taka amerikanska forsetavalið við í undirvísingina. Nýggja temasíðan á Snar er um forsetavalið, sum verður í USA hin 8. november. Umframt at viðgera valið í ár, greiðir Tóri Højgaard frá søguni, týdninginum og gongdini í amerikanska forsetavalinum yvirhøvur. Uppgávur eru til allar partarnar, eisini um rættin at bera vápn, um skottilburðin í Orlandi sunnudagin og um lobbyismu. Við støði í heimasíðuni hjá Hvítu Húsunum hevur Snar eisini gjørt eina tíðarlinju, ið sýnir allar teir 44 forsetarnar, sum higartil hava verið. Barack Obama er fyrsti forsetin, sum ikki er hvítur, og fyri fyrstu ferð er nú møguleiki fyri, at ein kvinna kann verða vald. Á temsíðuni hjá Snar er eisini tilfar um bókmentir og frásagnir, sum úr einum føroyskum sjónarhorni hava tilknýti til USA. Uppgávur eru til ferðafrásøgnina Brá úr USA, sum Steinbjørn B. Jacobsen skrivaði og las í Útvarpinum, Marjun Syderbø Kjelnæs lesur tríggjar ferðayrkingar úr savninum Rót Tripp, og Oddfríður Marni Rasmussen greiðir frá um amerikanskar beatnik høvundar og bókmentanarliga hugtakið The Open Road. Ein amerikanskur sakførari, sum arbeiðir í Washington og hevur vitjað i Føroyum, greiðir frá ymsu politisku fatanunum í Norðurlondum og í USA, og tveir AFS-næmingar, sum hava verið í USA, siga frá upplivingum har. Til ber at brúka smáar bitar sum ískoytistilfar upp undir forsetavalið, ella at brúka alt tilfarið í ein mánað í heyst. Tilfarið og uppgávurnar á Snar um amerikanska forsetavalið vendir sær til hádeild í fólkaskúlanum í lærugreinunum søgu/samtíð, føroyskum og enskum. Her er nýggja temasíðan á Snar um amerikanska forsetavalið.



Summar í smuttholinum


Í kvøld verður grindafilmurin hjá skotska Mike Day The Islands and the Whales frumsýndur á altjóða filmstevnuni í Edinburgh, sum í ár hevur 70 ár á baki, og er elsta filmstevna á okkara leiðum. Hetta er fyrsta sýning í Evropa. Omanfyri sæst, hvussu filmurin verður lýstur í prentaðu skránni. Filmurin er bretskt amerikanskt danskur. Niðast í skránni stendur við ávarandi feitum stavum, at filmurin inniheldur dokumenterandi myndir av djóraveiðu og slakti. Løgið, at tað sama ikki verður upplýst, tá vit ganga inn í McDonalds og Burger King at keypa ein burgara hinumegin vegin. Vóru eingi dýr dripin tá? Hvør umsitur selektivu upplýsingarskylduna, tá filmar enda og siga, at eingi dýr vórðu pínd, tá hesin og hasin filmur vórðu gjørdir og sýndir? Ella er tað bara ein spurningur um makt hjá altjóða lobbyistum at verða sæddir, krevja limagjald og lata eyguni aftur fyri rest?


Og tá eg hyggi út a vágna í morgun eri eg sannførdur um, at so er. Einki samband er millum náttúru og tøkni, tað reina og tað skitna. Í mong ár hevur orðið pristine verið brúkt um fisk úr heimsins reinasta havi. Tað er sjálvandi okkara, hóast eg neyvan havi nakra trygd fyri, at fiskurin ikki er keyptur úr øðrum sjógvi. Aftur í ár liggur tóma gasstangaskipið Artic Lady úr Hammerfest fyri ýla á heimsins flottasta firði og osar útlát til onga himmalsins nyttu annað enn at spara pengar hjá eini fleirtjoða fyritøku. Vónandi verður Co2 útlatið, sum nú er føroyskt, goymt hjá avvarandi myndugleika, nú bukkevald ikki er til longur og alt er so reint, sum tað eigur at vera í einum eksemplariskum valári. Ná, nú fari eg aftur til arbeiðis.


Heystgreinin til Alt For Damerne um blómubindaran Reinicke er liðug, og undirvísingarliga síðan um amerikanska forsetavalið bíðar fyri framman. Tað valið verður sama dag sum okkara egna kommunval, tann 8. november. Haldi, at valfepurin er longu farin at gera um seg. Serliga downtown Tórshavn við skúlum, apotekum og skeilettum. Men her er arbeiðsborðið henda góðveðursdag í smuttholinum.


15.6.16

Facebook er tíðindamiðilin hjá ungum


Facebook er fremsta tíðindakelda hjá ungum millum 18 og 24 ár. Tað sigur árliga frágreiðingin hjá Reuters Institute for the study of journalism í Oxford í dag. 50.000 netbrúkarar eru spurdir í 26 londum.

Helvtin (51%) sigur, at tey hvørja viku brúka sosialar miðlar sum tíðandakeldu. 12% siga at hetta er fremsta tíðindakeldan. Facebook er einstaki miðilin, sum oftast verður nevndur í hesum sambandi.

Reuters sigur, at hetta er fyrstu ferð, at árliga kanningin sigur, at ein annar miðil enn sjónvarpið er týdningarmesta tíðindakelda hjá hesum brúkarabólki, sum er millum 18 og 24 ár.

28% siga at sosialir miðlar eru tíðindakeldan, meðan 24% siga, at sjónvarp er tíðingarmesta tíðindakeldan.

So tað er í tøkum tíma, um almennu Føroyar ætla at geva bløðunum útberingarstuðul. Í 26 londum eru tey á deyðastráð, meðan sosialir miðlar og netbornar tænastur eru týdningarmestu tíðindaberarar hjá ungum sambært Reuters.

Takk fyri gøtudanskt, løgmaður


Sum tú eldist, lærir tú at virða dygdirnar í gøtudonskum. Tað kom mær til hugs á middegi, tá eg hoyrdi løgmann tala fyri drotningini. Eins og einstakir aðrir politikarar í norðurlendskum høpi í seinastuni, brúkti hann natúrliga framsøguformin gøtudanskt.

Havi annars ikki hoyrt gøtudanskt praktiserað í mong ár. Ja, ikki síðan eg var á filmstevnu í Nuuk um aldaskiftið, tá eg ferðaðist saman við íslendska filmsleikstjóranum Hilmari Oddssyni. Um dagin tosaðu vit eitt norðurlendskt blandingsmál, mest sum gøtudanskt, um líkt og ólíkt. Hann við íslendskum orðum og eg við føroyskum orðum sløddum uppií.

Seinni, tá vit vóru til almennan døgurða, og aðrir norðurlendingar komu upp í prátið, skifti hann til enskt. Bara enskt. Eg undraðist og spurdi hví.

- Beacuse I want to meet you on equal terms, var greiða svarið.

- Tosa ikki øll eitt felags mál, íslendskt, føroyskt ella okkurt annað, so vil eg í formellum kjaki bara hitta teg á eini avmilitariseraðari geil, har vit eru á jøvnum føti. Enskt er besta amboð at hitta teg á jøvnum føti. Tí tosi eg enskt, hóast eg eins væl dugi svenskt og týskt.

Soleiðis minnist eg, at orðini fullu. Greið tala og uttan tað yvirharradømi, sum eitt málsligt kvink, hvussu lítið tað er, lættliga kann skeikla støðuna, og uttan orsøk gera annan veikari og hin sterkari.

Seinastu árini havi eg til stuttleika tosað enskt, tá eg fari í danskar handlar. Ilt er at siga, um tað er innbilling, men eg haldi fyri vist, at kundatænastan er á einum nógv virðiligari støði, enn um eg kønkaði á donskum. Gamla fyrigevandi miskunsemið móti umberandi føroyinginum er upp á standandi fót broytt til altjóða forvitni á javnbjóðis støði.

Einki er sum íbygda maktin í máli. Hon er líka sterk sum byrsumúlar. Og tá svitast ikki, at tankarnir leita til Miðeysturfilmin hjá Nils Vest í 1976: Eitt kúgað fólk hevur altíð rætt. Haldi, at tað er vakrasta filmsheiti í verðini. Eitt kúgað fólk hevur altíð rætt.

Takk fái løgmaður at draga gøtudanskt fram aftur úr niðurkúgaðu gloymskuni.

Gøtudanskt er ein lykil, sum eingin annar í verðini eigur, uttan føroyingar. Lykilin letur upp fyri møguleikanum at samskifta á norðurlendskum við allar norðbúgvar. Gøtudanskt lærir okkum danskan rættlestur sum einki annað didaktiskt amboð. Og eg kundi hildið fram...

Takk fái allir politikarar, sum í norðurlendskum høpi hava sett gøtudanskt aftur á breddan!

Jógvan Helgi Hansen tók myndirnar av norðurlendsku gestunum í Norðurlandahúsinum.



14.6.16

Læring í list má raðfestast hægri


Í dag kom bókin Økislistafólk, sum lýsir ein part av Listaleypinum í vár, tá skúlar og listafólk arbeiddu saman um kreativu dimensiónina í ein mánað. Stigtakari er Hedvig Westerlund-Kapnas, sum sæst við lidnu bókini. Listafólkini vóru Floortje Zonneveld og Maria Winther Olsen. Rakul Thomsen og Eva Bullens fylgdu við og eftirmettu verkætlanina.

Aftast í snøggu bókini er eitt tilmæli, har sagt verður soleiðis um støðuna í fólkaskúlanum viðvíkjandi kreativu lærugreinunum:
Fyri at lyfta ta kreativu dimensiónina í fólkaskúlanum og harvið lyfta tað fakliga og tað sosiala støðið í skúlunum, má læringin í list og læringin ígjøgnum list raðfestast hægri. Lærarar mugu fáa størri fakkunnleika og -menning í, hvussu listin kann brúkast sum amboð í undirvísingini. Tilgongdin at lyfta hesa uppgávu, kann í stuttum lýsast við hesum tilmæli:
• Raðfesta undirvísingina í list og undirvísingina ígjøgnum list.
• Allir lærarar skulu regluliga fáa førleikamenning í list og læra, hvussu ein nýtir kreativar læruhættir í undirvísingini.
• Skipað og reglulig samstørv millum skúlar, listafólk og mentanarstovnar.
Verkætlanir sum Økislistafólk er við til at stuðla og birta upp undir menning hjá lærara, næmingi og skúla. Verkætlanin er við til at skapa skipað samstarv millum lærarar og listafólk og harvið geva lærarum íblástur og førleika til, hvussu listin kann nýtast sum partur av frálæruni í skúlanum. Tìlíkar verkætlanir áttu at verið settar í verk. Eitt møguligt samstarv við Nám kundi fingist í lag, og á slíkan hátt kundi Listaleypurin verið liður í einum skipaðum eftirútbúgvingartilboði, har skúlar eftir førleikaynski fingu listafólk út í skúlarnar og í felag menna og víðka karmarnar fyri, hvussu listin kann nýtast í undirvísingini. 
Anne Bamford hevur verið fakligt grundarstøði í hesum virkseminum hjá Listaleypinum. Hana avmyndaði eg við frágreiðingini List í uppvøksturi og skúlagongd í Føroyum í hondini í Norðurlandahúsinum í januar í 2012.


Frágreiðingin lýsir, hvussu lítið list verður brúkt í dagstovnum, fólkaskúlum og serliga í miðnámi í Føroyum. Í august og september í 2012 kannaði Anne Bamford 28 føroyskar stovnar og skúlar, og hevði samrøður við 150 fólk á nevndu fakøkjum. Aftaná framløguna mánadagin var kjak millum fakfólk, har fleiri uppskot komu fram, hvat gerast kundi at bøta um vána støðuna nú og komandi. Anne Bamford staðfesti í samrøðu við Útvarpið, at listin verður ikki raðfest nóg høgt í undirvísingini í føroysku skúlunum.

Listaleypurin er ein mentanarlig verkætlan, sum Norðurlandahúsið, Mentamálaráðið, Kommunufelagið og LISA hava skipað fyri, so forskúla- og fólkaskúlanæmingar kunnu uppliva góða yrkislist. Umsitingin hevur verið hjá LISA.

Hedvig Wersterlund-Kapnas, sum hevur staðið fyri Listaleypinum, fer nú til Finnlands. Tí verður søkt eftir avloysara til starvið sum verkætlanarleiðari.


13.6.16

Geytin verður aftur í ár


Norðurlandahúsið skipar aftur í ár fyri filmskvøldi fríggjakvøldið 11. desember, tá nýggjastu føroysku stuttfilmarnir verða sýndir og tvær filmsvirðislønir, Geytin og Áskoðaravirðislønin, verða handaðar.

Frá í dag stendur øllum filmsframleiðarum í boði at ríka um spírandi føroyska filmsskattin við at senda filmar inn til ársins filmstiltak, Filmskvøldið 2016.

Tykkara filmar verða tilmeldaðir við at senda teldupost til film@nlh.fo við kunning um heiti og longd á filmi, slag av filmi, navn á filmsframleiðara, teldupostadressu og telefonnummari hjá kontaktpersóni.

Freistin at melda filmin til Filmskvøldið 2015 er tann 10. oktober.

Krøvini til stuttfilmin, sum skal sendast Norðurlandahúsinum í seinasta lagi 10. november, eru hesi:

1) Stuttfilmurin skal í mesta lagi vera 30 minuttir. Tó kann filmsnevndin í serligum førum gera undantøk, tá um longd ræður.

2) Heitið stuttfilmur hevur í hesum føri breiða merking og fevnir um spælifilm, listafilm, tónleikafilm, heimildarfilm v.m. Handilsligir filmar, ella filmar av øðrum slagi, sum innihalda handilsligar tilsipingar, verða ikki góðtiknir í kappingini um Geytan.

3) Stuttfilmurin skal ikki hava verið sýndur áður á Filmskvøldunum í Norðurlandahúsinum.

4) Stuttfilmurin kann hava verið sýndur alment áður, men ikki longri síðani enn 11. desember 2015.

5) Nevndin tilskilar sær rætt at gera eitt úrval av tilmeldaðu filmunum. Nevndin metir tilmeldaðu filmarnar eftir hesum virðum: søgu, søgusnildi og handverk.

6) Filmarnir skulu vera í einum av hesum formatunum: DCP, Blu-ray, ProRes ella DnxHD.

Í filmsnevndini sita Birgir Kruse, formaður, Sif Gunnarsdóttir, Jan B. Jørgensen, og Marjun Niclasen.

Útlendski nevndarlimurin hesaferð er Birgitte Sabina Weinberger, stjóri í Odense Film Festival. Ole Risbjerg Pedersen hevur avmyndað hana niðanfyri.

Geytavirðislønina letur Tryggingarfelagið Føroyar saman við einari Geytastandmynd, sum Astrid Andreassen og Dávur Geyti hava gjørt. Áskoðaravirðislønin verður latin av Tórshavnar Kommunu, og her er tað møtti áskoðarin, ið sleppur av velja sín yndisfilm.

Geytavinnarar hava higartil verið:
2012 Summarnátt (Sakaris Stórá)
2013 Terminal (Dávur Djurhuus)
2014 Skuld (Heiðrikur á Heygum)
2015 Stina Karina (Andrias Høgenni)

Áskoðaravirðislønina hjá Tórshavnar kommunu hava hesi vunnið:
2012 Mist (Annika á Lofti)
2013 Munch (Jónfinn Stenberg)
2014 Skuld (Heiðrikur á Heygum)
2015 Tunnan (Jónfinn Stenberg og Jóannes Lamhauge)


11.6.16

Summar í Sandoynni


Fríggjamorgunin bjóðaði okkara allar besti bókavørður, Oyvør, til morgunmat í Námi. Nú fer hon í barnsburðarfarloyvi, og Lis kemur í hennara stað. Afturvið kaffi, breyði og øllum, sum hoyrir til eitt summarsligt morgunmatarborð, tá starvsfólkið skal summarútferð, sang Gunnar Justinussen Feeling Mortal hjá Kris Kristofferson, sum Martin Joensen hevur umsett til Klárvakin og skroypiligur. Jákup Zachariassen spældi afturvið.


Í bussinum læs Óli Jákup eitt brot úr bókini Far Afield (1990), sum Susan Kaysen skrivaði í Skopun, tá hon og Jonathan Wylie vóru har í sjeytiárunum. Hon er kend sum rithøvundi, hevur skrivað sjálvævisøguligu bókina Girl Interrupted, sum bleiv til samnevnda Oscarvirðislønta filmin við Winona Ryder í høvuðsleiklutinum sum Kaysen. Hann er antropologur og skrivaði í 1975 próvtøkuritgerðina I’m a stranger too: A study of the familiar society of the Faroe Islands, with special reference to the kinship, economy and demography of a small fishing village. Týdda brotið úr søguni hjá Susan Kaysen stóð í Brá nr 17 í 1991 undir yvirskriftini Langt av landi skotin.


So ganga vit umborð á Teistan meðan bussurin hjá Finnleivi Fagradal, sum Sverri Vatnsdal koyrdi, parkerar á dekkinum. Í salongini er so góður og uppbyggiligur lesnaður á borðinum, at eg má keypa ein franskan hotdog og eina sodavatn, at goyma løtuna umborð.


Skopun er filmisk bygd. Ikki bara tí at Marentza Poulsen av Áarbakkanum, næsta húsi hjá Sakarisi Stórá og teimum, var við í vælumtókta íslendska filminum Dalalíf (1984), men eisini tí at handilsmaðurin Kristoffur í Búri (1915-2008) hevði biograf, og allar filmarnar hjá Fassbinder, Herzog og Bergman á goymslu í 1980'unum, tá danska fyritøkan EBC film gavst at leiga til skúla og undirvísing. Tá skipaði Filmsfelagið fyri Fassbinder- og Bergman-vikuskiftum í Havn. Brúni Búrhandilin, sum eisini var biografur ta tíð, tá 13 biografar vóru í sjónvarpsleysa landinum, sæst til høgru í myndini, aftanfyri Flakavirkið, sum nú er byrjað aftur.


25. juni fara Sakaris og tey at byrja filmsupptøkurnar, sum undir heitinum Dreymurin við havið ætlandi verða lidnar 28. juli. Handritið hevur Marjun Syderbø Kjelnæs skrivað. So niðan á Grotvirkið hjá Heina og Høgna Tausen, har Heini sigur frá.


- Higartil hevur trappan hjá Heðini í Havn tikið mestu tíð og orku, sigur Heini. Sjálvur býr hann í Havn, og saman við beiggjanum, Høgna, sum býr við Norðskála, hava teir í meir enn tvey ár rikið Grótvirkið í Skopun.


Her eru stór amboð og stórir flatar at bróta. Men árræði mangla teir ikki, synirnir hjá Áslaki úr Hovi og Petru av Trøllanesi, sum eru væl móttiknir í Skopun, har teir bora, spreingja, høgga og slípa føroyskt grót til flísar, borðplátur og gravsteinar við týskum, italskum og kinesiskum teldustýrdum maskinum.


Fyri endanum á einum lidnum gravsteini poserar Sigrid í reyðum jakka og sigur sum steinurin: "Takk fyri alt!"


So koyra vit gjøgnum bygdina, sum Sverri so livandi fortelur okkum um, ikki minst evarska smáu húsini hjá langabbanum, Martin, har 16 fólk livdu undir somu lon. Fotostopp er á bratta og tronga vegnum til Dals, har okkurt strekki er í leysum lofti og sýnið er beint út í hav.


Sigfríður, sum er tikin úr leikum at klintrast í steyrrættum bergi, fer eftir eini hjálpirót, sum Henrik hevur fingið eygað á. Hendan verður góð í havanum á Høgabóli í Saltangará.


Sverri førir okkum trygt um sýnini til Dals. Stutt er millum bussakslarnar, so eingin trupulleiki er at taka seg fram eftir smølu vegunum og gjøgnum trongu túnini.


Vit fara inn í Eiriksgarð, har Vilhelmina Larsen og tær hava borðreitt við tí allarbesta blandingsdrýli, turrum kjøti, pylsu, osti og kaffi.


Á borðum og hillum eru lutir til sølu, pløgg og konserves, har eg hefti meg við vakra reyða litin í eini krukku við rabarbugelé og grøna litin í myntugelé.


Alla staðni eru snøgt lagaðir grótgarðar, sum ikki bara eru løgfrøðilig mørk, men eisini balla inn og verja bygdina, sum hesin trøllsliga sigandi grótgarður í Dali.


So koyra vit aftur eftir bratta og krókuta Dalsvegnum móti Húsavík. Er bussurin stuttur, er hetta eitt panorama við altjóða appeal sum neyvan nakra aðrastaðni í landinum. Ja, kanska skuldi UNESCO sæð til at hesin vegur verður varðveittur.


Húsavík er hugtakandi vøkur bygd. Hanus undir Leitinum sigur okkum livandi søgur í túninum, sum eftir lítlari løtu kenst okkum eins livandi. Hanus fær hvønn stein at syngja.


Í Skálavík sigur Bjarni Dalsgaard okkum frá um Heðin Brú og Kristian Osvald Viderø, hvar teir búðu og um lívssøgu teirra annars.


So ganga vit niðan til Depilin, har tvær grillsmáttur standa klárar og heitar at matgerða í. Óli Jákup og Karina skipa fyri grillingini, venda og snara, so einki fær ov nógv, men alt er tilpass.


So fara vit heim í Traðir, har Unni og Johan P. Hentze bjóða okkum eplasuppu og eplabreyð í túninum, meðan angin av landbúnaði og neytahaldi stendur autentiskt vakur í næsunum. Katrin Petersen greiðir frá um Eplafestivalin, sum verður aftur 1. oktober.


So gjøgnum bygdina, framvið skúlanum og út til Gívrinarspor, har sjálvt navnaskeltini eru innbundin.


Við Grótvík er urðin og Gróthúsvatn, og so vegurin til Søltuvíkar. Her hava konurnar í oynni aftur í ár bundið um steinin við teim mest ótrúligu litum og tilfari, sum elva til spennandi symbol í skiftandi ljósi.


Karina er serliga hugtikin av gívrinnar hyldligu bróstum, sum eru so deiliga taktil.

Bundni steinurin er dømi um eitt átak, sum er so stuttligt og uttan handilslig áhugamál, at tú verður smittaður. Soleiðis eiga øll úti um landið at gera. Púra á egnum beinum at finna dygdir hvør hjá øðrum og semjast um ein festival at bjóða oynna ella bygdina fram. Á sama hátt sum Sjómannadagurin í Klaksvík. Eitt tiltak, sum bara er stuttligt at uppliva sum fremmandur, og sum tú skilir, at øll á staðnum standa saman um, tí soleiðis liva vit her. Hetta er avkastið, hetta er avgrøðin. Tí vóni eg, at Eplafestivalurin verður eitt afturvendani íkast í tann veruleika, at definera tað undarliga leysa hugtakið at vera føroyingur, eisini á bygd í 21. øld. Takk fyri túrin, starvsfelagar, og Hanna á Reynatúgvu, sum fyri Sandoyar Kunningarstovu skipaði fyri túrinum!